พิฬารปทกเสฏฐิวัตถุ

พิฬารปทกเสฏฐิวัตถุ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้น ณ พระเชตวันมหาวิหาร โดยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภเศรษฐีชื่อพิฬาลปทกะ (เศรษฐีตีนแมว) เพื่อแสดงธรรมเกี่ยวกับการไม่ดูหมิ่นบุญกุศลแม้จะมีปริมาณน้อย

มูลเหตุเริ่มต้นจากชาวเมืองสาวัตถีร่วมกันถวายทานแด่พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน พระองค์ทรงแสดงอานิสงส์ของการให้ทาน 4 ประการ คือ การให้ทานด้วยตนแต่ไม่ชักชวนผู้อื่น การไม่ให้ทานด้วยตนแต่ชักชวนผู้อื่น การไม่ให้ทานด้วยตนและไม่ชักชวนผู้อื่น และการให้ทานด้วยตนพร้อมทั้งชักชวนผู้อื่น ซึ่งจะส่งผลให้ได้รับโภคสมบัติและบริวารสมบัติต่างกันไป บัณฑิตบุรุษผู้หนึ่งได้ฟังจึงเกิดศรัทธาและชักชวนมหาชนร่วมกันทำบุญใหญ่

ในระหว่างการเรี่ยไร เศรษฐีเกิดความตระหนี่และไม่พอใจที่ถูกชักชวน จึงได้ให้ข้าวสาร ถั่วเขียว ถั่วราชมาษ และน้ำอ้อยเพียงเล็กน้อยด้วยการหยิบหรือหยดทีละน้อย จนได้ฉายาว่า "พิฬาลปทกเศรษฐี" แต่เมื่อถึงเวลาถวายทาน อุบาสกผู้จัดงานกลับนำสิ่งของทั้งหมดมารวมกันและตั้งจิตอุทิศส่วนบุญให้แก่ผู้ร่วมทำบุญทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน ทำให้เศรษฐีผู้ถือโกรธและพกอาวุธมาหมายจะทำร้าย แต่เมื่อได้ฟังคำกล่าวอุทิศบุญกุศลด้วยใจกว้างขวาง จึงเกิดความสำนึกผิดและเข้ามาขอขมา

พระพุทธองค์ทรงทราบเรื่องจึงตรัสสอนว่า บุคคลไม่ควรดูหมิ่นบุญว่ามีประมาณน้อย พร้อมทั้งตรัสพระคาถาว่า

• การเปรียบเทียบกับหยาดน้ำ: เปรียบเหมือนหม้อน้ำที่ยังสามารถเต็มได้ด้วยหยาดน้ำที่ตกลงมาทีละหยาด
• อานิสงส์ของการสั่งสม: ธีรชน (ผู้มีปัญญา) สั่งสมบุญแม้ทีละน้อย ย่อมเต็มไปด้วยบุญได้ฉันนั้น

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา พิฬารปทกเศรษฐีได้บรรลุโสดาปัตติผล และพระธรรมเทศนายังเป็นประโยชน์แก่พุทธบริษัทที่มาประชุมกันในครั้งนั้น