กุกกุฏมิตตเนสาทวัตถุ

เรื่องนายพรานกุกุกฏมิตร เป็นเรื่องราวที่แสดงให้เห็นถึงอานุภาพแห่งพระพุทธานุภาพ กรรม และความบริสุทธิ์แห่งจิตใจของพระโสดาบัน โดยมีเหตุการณ์สำคัญและคำสอนหลักสรุปได้ดังนี้

• จุดเริ่มต้นและความผูกพัน: ธิดาเศรษฐีในกรุงราชคฤห์ผู้บรรลุโสดาบันตั้งแต่ยังเป็นเด็ก ได้ลอบหนีไปอยู่กินกับนายพรานกุกกุฏมิตรผู้ฆ่าสัตว์เลี้ยงชีพ เนื่องจากเคยมีบุพกรรมร่วมกันมาแต่อดีตกาล พร้อมด้วยบุตรและสะใภ้รวมกันทั้งหมด 15 คน
• การโปรดสัตว์และบรรลุธรรม: พระศาสดาเสด็จไปโปรดนายพรานและครอบครัวด้วยการแสดงพุทธานุภาพจนไม่สามารถยิงธนูได้ เมื่อทั้งหมดได้พบพระองค์และฟังอนุปุพพีกถา ก็เกิดความเลื่อมใสและบรรลุโสดาปัตติผลพร้อมกันทั้งหมด
• ข้อสงสัยเรื่องปาณาติบาตของพระโสดาบัน: ภิกษุสงฆ์เกิดความสงสัยว่า ภริยาของนายพรานซึ่งเป็นพระโสดาบัน เหตุใดจึงยังคอยส่งอาวุธให้นายพรานไปฆ่าสัตว์ พระศาสดาจึงทรงไขข้อสงสัยและตรัสพระธรรมเทศนา

คำสอนหลักและพุทธศาสนสุภาษิต:

พระศาสดาตรัสพระคาถาเพื่อแสดงว่าบาปกรรมจะไม่เกิดขึ้นหากปราศจากเจตนาชั่วเปรียบเสมือนพิษจะไม่ซึมเข้าสู่ฝ่ามือที่ไม่มีแผล ดังความว่า:

"ถ้าแผลไม่พึงมีในฝ่ามือไซร้, บุคคลพึงนำยาพิษไปด้วยฝ่ามือได้, เพราะยาพิษย่อมไม่ซึมเข้าสู่ฝ่ามือที่ไม่มีแผล ฉันใด, บาปย่อมไม่มีแก่ผู้ไม่ทำอยู่ ฉันนั้น." (ปาณิมฺหิ เจ วโณ นาสฺส...)

บุพกรรมในอดีต: ในสมัยของพระกัสสปทสพล ชนทั้ง 16 คนนี้เคยร่วมกันถวายตัวและทรัพย์สินทั้งหมดเพื่อเป็นทาสและอุปัฏฐากเจดีย์ ผลบุญอันยิ่งใหญ่นี้จึงเป็นอุปนิสัยปัจจัยให้ทั้งหมดได้มาเกิดร่วมกันอีกครั้งและบรรลุธรรมในที่สุด