อุปนันทสักยปุตตเถรวัตถุ

อุปนันทสักยปุตตเถรวัตถุ (เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร) จากคัมภีร์ธรรมบท ขุททกนิกาย เป็นเรื่องราวที่แสดงให้เห็นถึงโทษของการเป็นผู้เห็นแก่ได้และการไม่รู้จักประมาณในลาภสักการะ โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

พระอุปนันทศากยบุตรเป็นพระเถระผู้มีวาทศิลป์เก่งกาจ สามารถพูดจาหว่านล้อมให้ผู้อื่นเลื่อมใสได้ง่าย แต่ท่านกลับมีนิสัยมักมากและเห็นแก่ได้อย่างยิ่ง ท่านมักจะเที่ยวตระเวนไปตามบ้านเรือนของชาวบ้านเพื่อรับถวายจีวร อาหาร และของใช้ต่างๆ โดยไม่รู้จักพอ เมื่อเห็นผู้อื่นถวายสิ่งใดแก่พระรูปอื่น ท่านก็จะเข้าไปพูดจาหว่านล้อมเพื่อแย่งชิงหรือทำให้ของเหล่านั้นตกเป็นของตนเอง แม้แต่ในเรื่องการแบ่งปันเสนาสนะหรือปัจจัยต่างๆ ท่านก็มักจะใช้เล่ห์เหลี่ยมเอาเปรียบผู้อื่นอยู่เสมอ

พฤติกรรมดังกล่าวทำให้เหล่าพระภิกษุรูปอื่นนำเรื่องไปกราบทูลพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์จึงทรงตำหนิการกระทำของพระอุปนันทศากยบุตร และตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติสำหรับภิกษุและพุทธศาสนิกชน โดยมีประเด็นหลักที่ควรนำมาปรับใช้ ดังนี้:

• การฝึกตน: บัณฑิตควรฝึกตนให้เป็นผู้มีความอดทนและรู้จักหน้าที่ของตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
• ความสันโดษ: ผู้ที่รู้จักประมาณในการบริโภคและยินดีในสิ่งที่ตนได้รับตามมีตามเกิด ย่อมมีความสงบและไม่เป็นทุกข์
• การสอนตนเอง: ก่อนจะไปแนะนำสั่งสอนผู้อื่น ควรเริ่มจากการตั้งตนไว้ในที่อันสมควรหรือทำตนให้เป็นแบบอย่างที่ดีก่อน
• โทษของความโลภ: ความโลภและการเห็นแก่ได้นำมาซึ่งการเบียดเบียนและการแตกแยกในหมู่คณะ

บทสรุปของเรื่องนี้เน้นย้ำพระพุทธพจน์ที่ว่า "บัณฑิตเมื่อจะพร่ำสอนผู้อื่น ควรทำตนให้เป็นแบบอย่างที่ดีก่อน" เพราะหากตนเองยังไม่สามารถละกิเลสหรือปรับปรุงตนเองได้ การพร่ำสอนผู้อื่นย่อมไร้ผลและนำมาซึ่งความเสื่อมเสียแก่ตนเองและหมู่คณะ