กาลเถรวัตถุ

สรุปเนื้อหากาลเถรวัตถุ จากขุททกนิกาย พระไตรปิฎก แสดงให้เห็นถึงโทษของการมีความตระหนี่ในลาภสักการะ ความเห็นแก่ตัว และการขัดขวางผู้อื่นในการสร้างกุศล อันมีมูลเหตุมาจากความกลัวที่จะสูญเสียความเคารพนับถือ โดยมีสาระสำคัญของเรื่องสรุปได้ดังนี้

เมื่อครั้งที่พระพุทธองค์ประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภพระกาลเถระ ผู้มีจิตใจคับแคบ เกรงว่าอุบาสิกาผู้ทำนุบำรุงตนจะเปลี่ยนใจไปเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาและห่างเหินจากตน จึงพยายามห้ามปรามมิให้อุบาสิกาไปฟังธรรมจากพระพุทธองค์ถึงสามครั้ง แต่อุบาสิกานั้นยังคงมีความปรารถนาแรงกล้าที่จะไปฟังธรรม จนกระทั่งวันหนึ่งนางได้เดินทางไปที่วิหารเพื่อฟังธรรมและปฏิบัติอุโบสถศีล

เมื่อพระกาลเถระทราบเรื่องด้วยความร้อนรุ่มและกลัวว่าจะสูญเสียอุบาสิกา จึงรีบตามไปที่วิหารและทูลท้วงพระพุทธองค์ว่าอุบาสิกายังเป็นคนเขลา ไม่ควรแสดงธรรมละเอียดลึกซึ้ง พระพุทธองค์ทรงทราบถึงอัธยาสัยอันมืดบอดและทิฏฐิอันชั่วช้าของพระกาลเถระ จึงทรงตรัสเตือนว่าการกระทำดังกล่าวเป็นการทำลายตนเอง เปรียบเสมือนผลไม้ที่เติบโตขึ้นมาเพื่อทำลายต้นไม้ผู้ให้กำเนิด หรือขุยของไม้ไผ่ที่เกิดขึ้นเพื่อฆ่าต้นไผ่ฉันใด ลาภสักการะและความเห็นแก่ตัวก็ย่อมกลับมาทำลายคนพาลฉันนั้น

• ตัวละครสำคัญ: พระกาลเถระ (ผู้มีทิฏฐิชั่วช้าและกลัวเสื่อมลาภสักการะ) และอุบาสิกาผู้ใฝ่ธรรม
• คำสอนหลัก: บุคคลผู้มีปัญญาโฉดเขลา ย่อมคัดค้านคำสั่งสอนของพระอริยเจ้าเพราะความเห็นแก่ตัวและการยึดติดในลาภสักการะ เปรียบเสมือนขุยไม้ไผ่ที่เกิดขึ้นเพื่อทำลายตนเอง
• ผลลัพธ์แห่งธรรม: ในเวลาจบพระธรรมเทศนา อุบาสิกาผู้ฟังธรรมได้บรรลุเป็นพระโสดาบัน และการแสดงธรรมนั้นยังก่อให้เกิดประโยชน์แก่บริษัทที่ประชุมกัน ณ ที่นั้นด้วย