สังฆเภทปริสักกนวัตถุ

สังฆเภทปริสักกนวัตถุ (เรื่องการพยายามทำลายสงฆ์) ปรากฏในอรรถกถาธรรมบท พระสูตรนี้กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระเทวทัตพยายามทำลายความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของสงฆ์ โดยมุ่งหวังจะชิงความเป็นใหญ่ในการปกครองคณะสงฆ์แทนพระพุทธเจ้า

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระเทวทัตได้รับลาภสักการะมากมายจนเกิดความมักใหญ่ใฝ่สูง จึงเข้าไปทูลขอให้พระพุทธเจ้ามอบการปกครองคณะสงฆ์แก่ตน เมื่อพระพุทธเจ้าทรงปฏิเสธ พระเทวทัตจึงผูกอาฆาตและเริ่มแผนการแบ่งแยกสงฆ์ โดยการนำเสนอข้อวัตรปฏิบัติที่เคร่งครัดเกินควร 5 ประการ เพื่อให้หมู่ภิกษุที่เห็นคล้อยตามแยกตัวออกไปตั้งนิกายใหม่ ซึ่งแม้พระพุทธเจ้าจะทรงทราบถึงการกระทำนั้น แต่ก็ทรงปล่อยให้เป็นไปตามกรรมของเขา ท้ายที่สุด พระเทวทัตก็ไม่สามารถดึงเอาภิกษุผู้เป็นพระอริยบุคคลไปได้ แต่ทำได้เพียงชักจูงภิกษุปุถุชนบางกลุ่มไปเท่านั้น

เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงบทเรียนสำคัญเกี่ยวกับโทษของการทำลายสงฆ์และการกระทำที่เป็นบาปหนัก โดยมีสาระสำคัญดังนี้:

• ความมักใหญ่ใฝ่สูง: ความทะเยอทะยานที่ปราศจากธรรมนำไปสู่ความเสื่อมและภัยพิบัติแก่ตนเอง
• การทำลายความสามัคคี: การพยายามแยกหมู่คณะที่ปกครองด้วยธรรมถือเป็นอนันตริยกรรม ซึ่งมีวิบากกรรมที่หนักหนาสาหัส
• ความมั่นคงในพระธรรมวินัย: ภิกษุผู้มีปัญญาและยึดมั่นในคำสอนของพระพุทธเจ้าจะไม่หวั่นไหวไปกับข้อเสนอที่ดูเคร่งครัดแต่แฝงด้วยเจตนาทุจริต

บทสรุปของเรื่องนี้เน้นย้ำถึง "สังฆเภท" ว่าเป็นบาปหนักที่ขัดขวางมรรคผลนิพพาน และแสดงให้เห็นว่าผู้ที่คิดร้ายต่อสงฆ์ย่อมได้รับผลกรรมนั้นในที่สุด แม้ในชาตินี้หรือชาติหน้า ดังที่พระพุทธองค์ทรงตรัสสอนให้ภิกษุทั้งหลายดำรงตนอยู่ในความสามัคคีและตั้งมั่นในพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด