อัญญตรกุฏุมพิกวัตถุ

อัญญตรกุฏุมพิกวัตถุ เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อระงับความโศกเศร้าให้กับคหบดี (กุฎุมพี) คนหนึ่ง ณ พระเชตวันมหาวิหาร หลังจากที่บุตรชายอันเป็นที่รักเสียชีวิต ทำให้คหบดีผู้นั้นมีความโศกเศร้าครอบงำจิตใจ จนต้องเดินทางไปร้องไห้คร่ำครวญอยู่ที่ป่าช้าและไม่สามารถหักห้ามความเสียใจได้

เมื่อพระพุทธองค์ทรงตรวจ อุปนิสัยแห่งโสดาปัตติมรรค จึงทรงพาภิกษุรูปหนึ่งเสด็จไปโปรดถึงบ้านเรือน เมื่อกุฎุมพีได้เข้าเฝ้าและกราบทูลถึงความทุกข์จากการสูญเสียบุตร พระองค์ทรงแสดงธรรมโปรดว่า ความตายเป็นธรรมดาของสรรพสัตว์ ไม่มีผู้ใดหลีกพ้น และสังขารทั้งหลายไม่เที่ยงแท้ พร้อมทั้งยกเรื่องราวในอดีตกาล (อุรคชาดก) มาเปรียบเทียบว่าบัณฑิตในกาลก่อนเมื่อสูญเสียบุตร ก็มิได้ปล่อยตัวให้จมอยู่กับความเศร้าโศกหรืออดอาหาร หากแต่ตั้งมั่นใน มรณัสสติภาวนา และยังคงทำหน้าที่การงานตามปกติ

จากนั้น พระพุทธองค์ทรงตรัสพระคาถาสำคัญสรุปคำสอนว่า:

• ความโศก ย่อมเกิดแต่ของที่รัก
• ภัย ย่อมเกิดแต่ของที่รัก
• ความโศกและภัย ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่ปลดเปลื้องได้จากของที่รักแล้ว

ใน ที่สุดแห่งพระธรรมเทศนา กุฎุมพีผู้มีความทุกข์ได้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล บรรลุธรรมเป็นพระอริยบุคคล และธรรมเทศนานี้ยังบังเกิดประโยชน์อันยิ่งใหญ่แก่ชนที่ประชุมกันอยู่ในที่นั้น