อนาคามิเถรวัตถุ

สรุปเนื้อหา: อนาคามิเถรวัตถุ (ขุททกนิกาย)

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระอนาคามีเถระรูปหนึ่ง ณ พระเชตวันมหาวิหาร เมื่อครั้งที่พระเถระรูปนี้มรณภาพลงขณะดำรงอยู่ในพระอนาคามิผล แต่เหล่าสัทธิวิหาริก (ลูกศิษย์) เกิดความทุกข์โศกและสงสัยว่าเหตุใดพระอุปัชฌายะจึงไม่ยอมบอกเล่าเกี่ยวกับการบรรลุธรรมพิเศษให้พวกตนทราบก่อนมรณภาพ พระพุทธองค์จึงทรงแสดงธรรมเพื่อคลายความโศกและอธิบายสถานะที่แท้จริงของพระเถระ

ประเด็นสำคัญและคำสอนในพระสูตร:

• ความถ่อมตนและความเพียร: พระเถระมีความละอายใจที่จะบอกว่าตนบรรลุเพียงพระอนาคามิผล เนื่องจากคิดว่าแม้แต่คฤหัสถ์ก็สามารถบรรลุธรรมนี้ได้ ท่านตั้งใจจะรอจนกว่าจะได้บรรลุอรหัตผลจึงค่อยบอกแก่ศิษย์
• การไปสู่สุทธาวาสภูมิ: เมื่อท่านมรณภาพลงโดยยังไม่ทันบอกผู้ใด ท่านได้ไปบังเกิดในเทวโลกชั้นสุทธาวาส (ภพสิวหาและเลื่อนขึ้นไปสู่อกนิษฐภพตามลำดับ)
• ลักษณะของผู้มีกระแสในเบื้องบน (อุทธัมโสตะ): พระพุทธองค์ตรัสพระคาถาอธิบายคุณสมบัติของพระอนาคามีผู้มีกระแสในเบื้องบน ได้แก่
  • มีความพอใจ (ฉันทะ) ในพระนิพพานอันเป็นธรรมชาติที่ใคร ๆ จะบอกด้วยรูปร่างสัณฐานหรือสีไม่ได้
  • จิตใจถูกต้องด้วยมรรคผลเบื้องต่ำทั้งสาม
  • มีจิตไม่เกี่ยวเกาะพัวพันในกามทั้งปวง
• ผลจากการฟังธรรม: ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา เหล่าสัทธิวิหาริกผู้โศกเศร้าได้บรรลุพระอรหัตผล และธรรมเทศนานี้ยังเป็นประโยชน์แก่มหาชนเป็นจำนวนมาก