โคฆาตกปุตตวัตถุ

โคฆาตกปุตตวัตถุ หรือเรื่องบุตรของนายโคฆาตก์ เป็นพระธรรมเทศนาที่พระศาสดาทรงแสดง ณ พระเชตวัน เรื่องเริ่มจากนายโคฆาตก์ในกรุงสาวัตถี ผู้ฆ่าโคขายเนื้อมานาน 55 ปี ไม่เคยถวายยาคูหรือภัตแก่พระศาสดา และไม่ยอมกินข้าวหากไม่มีเนื้อ วันหนึ่งเนื้อที่ภรรยาเก็บไว้ให้เขาถูกสหายนำไป นายโคฆาตก์จึงตัดลิ้นโคเป็น ๆ มาปิ้งกิน ทันใดนั้นลิ้นของเขาขาดตก เลือดไหลออกจากปาก เขาคลานร้องเหมือนโค ก่อนตายแล้วไปเกิดในอเวจี

ภรรยาเห็นวิบากอันน่ากลัวจึงเตือนบุตรให้หนีไปตั้งตัว บุตรเดินทางไปนครตักกสิลา เรียนงานช่างทองจนชำนาญ แต่งงานกับธิดาของอาจารย์และมีบุตรธิดา ต่อมาบุตรของเขาเติบโต เรียนศิลปะ แล้วไปตั้งครอบครัวอยู่ในกรุงสาวัตถีและเป็นผู้มีศรัทธา ส่วนบิดาซึ่งเป็นบุตรของนายโคฆาตก์นั้นชราลงโดยไม่เคยทำกุศล บุตรทั้งหลายจึงรับเขามาอยู่ด้วย และนิมนต์พระพุทธเจ้าพร้อมภิกษุสงฆ์มาถวายชีวภัต คือภัตที่อุทิศประโยชน์แก่บิดาขณะที่ยังมีชีวิต

หลังภัตกิจ พระศาสดาตรัสเตือนอุบาสกผู้ชราว่า บัดนี้ร่างกายของเขาเปรียบดังใบไม้เหลือง ความตายเข้ามาใกล้แล้ว แต่ยังไม่มีเสบียงคือกุศลสำหรับปรโลก จึงควรรีบสร้างที่พึ่งแก่ตน กำจัดมลทินและเป็นบัณฑิต เมื่อจบเทศนาครั้งแรก อุบาสกบรรลุโสดาปัตติผล บุตรทั้งหลายถวายทานอีกในวันรุ่งขึ้น พระศาสดาตรัสย้ำว่า ผู้เดินทางไปปรโลกไม่มีที่พักกลางทางให้หยุดทำบุญภายหลัง ต้องรีบเพียรในขณะที่ยังมีโอกาส เมื่อจบอนุโมทนาครั้งที่สอง อุบาสกบรรลุอนาคามิผล

แกนคำสอน

• ผลกรรมชั่วย่อมติดตามผู้กระทำ ดังวิบากของนายโคฆาตก์ผู้เบียดเบียนสัตว์
• กุศลเป็นเสบียงและที่พึ่งของตนเมื่อเดินทางสู่ปรโลก จึงไม่ควรรอจนความตายมาถึง
• แม้ผู้สูงวัยซึ่งไม่เคยทำกุศลมาก่อน หากได้ฟังธรรมและลงมือปฏิบัติโดยเร็วก็อาจบรรลุคุณธรรมได้

พระคาถาประจำเรื่องเปรียบผู้ชรากับใบไม้เหลืองซึ่งใกล้ร่วง เตือนให้รีบทำที่พึ่งแก่ตน เป็นบัณฑิต กำจัดมลทิน และไม่กลับเข้าถึงชาติชราอีก พระธรรมเทศนามีประโยชน์แก่อุบาสกและชนผู้ประชุมอยู่ด้วย