ธัมมารามเถรวัตถุ

ธัมมารามเถรวัตถุ (Dhammārāmattheravatthu) ปรากฏในขุททกนิกาย ธรรมบท คาถาที่ 364 มีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับการบำเพ็ญเพียรของพระภิกษุรูปหนึ่งนามว่า พระธัมมารามเถระ ผู้ซึ่งมุ่งมั่นปฏิบัติธรรมจนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ในวันสุดท้ายก่อนที่พระพุทธองค์จะเสด็จดับขันธปรินิพพาน

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระพุทธเจ้าทรงประกาศว่าจะเสด็จดับขันธปรินิพพานในอีก 4 เดือนข้างหน้า เหล่าพระภิกษุต่างพากันโศกเศร้าและเฝ้าปรนนิบัติพระพุทธองค์อย่างใกล้ชิด แต่พระธัมมารามเถระคิดว่าตนยังเป็นเพียงปุถุชน จึงควรเร่งทำความเพียรเพื่อบรรลุธรรมให้ทันก่อนที่พระพุทธองค์จะเสด็จดับขันธปรินิพพาน ท่านจึงปลีกตัวออกไปปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานเพียงลำพัง

เมื่อพระภิกษุรูปอื่นเห็นดังนั้น จึงไปกราบทูลพระพุทธองค์ว่าพระธัมมารามเถระไม่เคารพพระองค์และไม่มาร่วมเฝ้าเหมือนผู้อื่น แต่พระพุทธองค์ทรงทราบด้วยพระญาณว่า พระธัมมารามเถระปฏิบัติเพื่อบูชาพระองค์ด้วย การปฏิบัติธรรม ซึ่งเป็นการบูชาที่สูงสุด พระองค์จึงทรงสรรเสริญการกระทำของท่านและตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อแสดงถึงคุณค่าของความเพียรที่ถูกต้อง

หัวข้อสรุปคำสอนสำคัญจากธัมมารามเถรวัตถุ:

• การบูชาที่แท้จริง: การบูชาพระพุทธเจ้าด้วยการปฏิบัติธรรม (ปฏิปัตติบูชา) มีค่ามากกว่าการบูชาด้วยอามิส หรือการเฝ้าปรนนิบัติเพียงทางกาย
• ความเพียรที่ถูกจังหวะ: ผู้มีปัญญาควรเร่งทำความเพียรเพื่อบรรลุธรรมโดยไม่ประมาทในกาลเวลา
• วิหารธรรม: การที่ภิกษุผู้ยินดีในธรรม เพลิดเพลินในธรรม และระลึกถึงธรรม ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

ท้ายที่สุด พระธัมมารามเถระบรรลุเป็นพระอรหันต์ก่อนที่พระพุทธองค์จะเสด็จดับขันธปรินิพพานเพียงเล็กน้อย พระธรรมบทคาถาที่ 364 จึงสรุปไว้ว่า ผู้ที่ยินดีในธรรม ค้นคว้าในธรรม ระลึกถึงธรรม และวิจัยธรรม ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรมอย่างแน่นอน นับเป็นแบบอย่างที่ดีเยี่ยมของผู้ที่ปรารถนาความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง