ธัมมารามเถรวัตถุ

ธัมมารามเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสมัยพุทธกาล เกี่ยวกับพระภิกษุรูปหนึ่งนามว่า พระธัมมารามเถระ ผู้ซึ่งเป็นพระอรหันต์ผู้มีความยินดีในพระธรรม ท่านเป็นผู้ที่มีความสมถะและสันโดษอย่างยิ่ง แม้ในขณะที่พระภิกษุรูปอื่นๆ กำลังพากันเตรียมการต้อนรับการเสด็จปรินิพพานของพระพุทธองค์ด้วยความโศกเศร้า แต่พระธัมมารามเถระกลับปลีกตัวไปบำเพ็ญเพียรภาวนาเพียงลำพัง

เมื่อพระภิกษุรูปอื่นเห็นดังนั้น จึงนำความไปกราบทูลพระพุทธเจ้าว่าพระธัมมารามเถระไม่เคารพและไม่สนใจในวาระสุดท้ายของพระองค์ พระพุทธเจ้าจึงทรงมีพุทธดำรัสแก้ต่างให้ว่า "ผู้ที่รักและบูชาตถาคตอย่างแท้จริง คือผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม" หาใช่การมาห้อมล้อมพระสรีระไม่ ซึ่งในที่สุดพระธัมมารามเถระก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ในวันนั้นเอง โดยมีหลักธรรมสำคัญที่เกี่ยวข้องดังนี้:

• ธรรมาราม (ผู้มีความยินดีในธรรม): คือผู้ที่มีจิตใจผูกพันและรื่นรมย์อยู่กับการศึกษาและการปฏิบัติธรรมเป็นที่ตั้ง
• ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ: การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือการบูชาพระพุทธเจ้าอย่างสูงสุด
• ความไม่ประมาท: การใช้เวลาทุกขณะจิตเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลส คือการแสดงความเคารพต่อคำสอนของพระศาสดาที่งดงามที่สุด

สรุปใจความสำคัญของคาถาที่ 364 คือ "ภิกษุผู้ยินดีในธรรม ยินดีในธรรม ผู้ใคร่ครวญธรรม ผู้ระลึกถึงธรรม ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม" พระพุทธองค์ทรงสอนให้เหล่าพุทธบริษัทเห็นว่า การบูชาพระรัตนตรัยที่แท้จริงไม่ใช่เพียงแค่วัตถุหรือการอยู่ใกล้ชิด แต่คือการ "เข้าถึงธรรม" และนำมาปฏิบัติให้เกิดผลในใจตนเองอย่างแท้จริง ซึ่งนับเป็นหัวใจสำคัญของการดำเนินชีวิตตามแนวทางของพระพุทธศาสนาอย่างยั่งยืน