สันตกายเถรวัตถุ

สันตกายเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวที่แสดงถึงความสำคัญของความสงบทางกาย วาจา และใจ ของพระภิกษุผู้มีใจมั่นคง โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับพระสันตกายเถระ ผู้เป็นพระอริยสาวกที่ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้มีความสงบระงับอย่างยิ่ง แม้ในยามที่ท่านเจ็บป่วยหนัก ท่านก็ยังคงรักษาความสงบของจิตไว้ได้โดยไม่แสดงอาการทุรนทุราย ทำให้เหล่าภิกษุอื่นเกิดความเลื่อมใสและนำเรื่องนี้ไปกราบทูลพระพุทธองค์

พระพุทธองค์จึงได้ตรัสพระธรรมเทศนาเพื่อแสดงคุณลักษณะของผู้ที่ควรเรียกว่า "ผู้สงบ" อย่างแท้จริง โดยมีหลักธรรมสำคัญที่สรุปได้ดังนี้:

• ผู้มีกายสงบ (สันตกาย): คือผู้ที่มีการเคลื่อนไหวและการกระทำที่สำรวม ไม่วู่วาม
• ผู้มีวาจาสงบ (สันตวาจ): คือผู้ที่มีการพูดจาไพเราะ มีสติ ไม่กล่าวคำหยาบคายหรือก่อให้เกิดความแตกแยก
• ผู้มีใจสงบ (สันตมนา): คือผู้ที่มีจิตตั้งมั่น ปราศจากกิเลสเครื่องเร่าร้อน เช่น ความโลภ ความโกรธ และความหลง
• ผู้หมดสิ้นอามิส (วิกันตมลามิส): คือผู้ที่ละจากกิเลสอันเป็นเหยื่อล่อในโลก ทั้งทางรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส และธรรมารมณ์
• ผู้สงบระงับ (สันตาปี): คือผู้ที่เป็นผู้สงบอย่างแท้จริงจากการดับกิเลสได้โดยสิ้นเชิง

สรุปโดยใจความสำคัญคือ การปฏิบัติธรรมที่แท้จริง มิได้อยู่ที่เพียงรูปลักษณ์ภายนอก แต่คือการฝึกฝนตนเองให้เกิดความสงบเย็นทั้งทางกาย วาจา และใจ จนสามารถก้าวล่วงเหยื่อแห่งโลกหรือ อามิส ที่เป็นเครื่องผูกมัดสัตว์โลกไว้ เมื่อบุคคลใดสามารถทำใจให้สงบและปราศจากมลทินกิเลสได้ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยความสงบที่แท้จริงตามพระธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า