สัมพหุลภิกขุวัตถุ

สัมพหุลภิกขุวัตถุ (Dhp 384) เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงภิกษุหลายรูป ผู้มีความเพียรพยายามในการปฏิบัติธรรม แต่ยังไม่สามารถบรรลุธรรมได้โดยง่าย จึงพากันไปทูลถามถึงหนทางแห่งการหลุดพ้นจากทุกข์ พระพุทธองค์จึงได้ประทานพระธรรมเทศนาเพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติ ดังนี้

หัวใจสำคัญของพระธรรมบทนี้ คือการเน้นย้ำถึงความสัมพันธ์ระหว่าง "การปฏิบัติธรรม" กับ "การหลุดพ้น" โดยมีหลักธรรมสำคัญที่ควรยึดถือ ดังนี้:

• ความเพียร (อาตาปี): การมีสติไม่ประมาท มุ่งมั่นตั้งใจปฏิบัติธรรมอย่างต่อเนื่อง ไม่ท้อถอยต่ออุปสรรค
• การทำสมาธิ (ฌายี): การฝึกจิตให้ตั้งมั่น ไม่ซัดส่าย เพื่อให้เกิดปัญญาในการรู้เท่าทันความเป็นจริง
• การรู้แจ้ง (วิรโช): การชำระจิตให้ปราศจากมลทิน คือ กิเลสทั้งปวงที่คอยครอบงำจิตใจ
• ความสงบ (สมาหิโต): การทำจิตใจให้เป็นหนึ่งเดียว มีความสงบเยือกเย็น
• การทำหน้าที่ให้สมบูรณ์ (กตสฺส อตฺถสฺส กตฺตพฺพํ): เมื่อปฏิบัติจนถึงที่สุดแล้ว ย่อมไม่มีภาระหน้าที่ใดที่ต้องทำอีก คือการบรรลุถึงซึ่งพระนิพพาน

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า "ธรรม" ทั้งหลายจะปรากฏชัดแก่พราหมณ์ (ผู้ลอยบาป) ผู้มีความเพียร มีสมาธิ และมีปัญญา ซึ่งความสงบเย็นนี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อผู้นั้นสามารถกำจัดกิเลสและตัณหาให้หมดสิ้นไปจากใจได้

บทสรุปของเรื่องนี้สอนให้พุทธศาสนิกชนเข้าใจว่า ความสำเร็จในทางธรรม ไม่ได้เกิดจากความบังเอิญ แต่เกิดจากการฝึกฝนตนเองอย่างมีระบบ ทั้งในด้านศีล สมาธิ และปัญญา เมื่อบุคคลใดก็ตามมีความเพียรเป็นที่ตั้งและมีสติกำกับในทุกขณะจิต ผู้นั้นย่อมก้าวเข้าสู่กระแสแห่งธรรมและพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงได้ในที่สุดตามคำสอนของพระพุทธองค์