มหาโมคคัลลานวัตถุ

สรุปมหาโมคคัลลานวัตถุ (ขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับ มมร) เป็นเรื่องราวที่พระศาสดาเมื่อประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภถึง พระมหาโมคคัลลานเถระ ผู้เป็นพระอัครสาวกเบื้องซ้าย โดยทรงแสดงธรรมเพื่ออธิบายถึงลักษณะและคุณสมบัติอันแท้จริงของบุคคลผู้ประเสริฐหรือ "พราหมณ์" ในทางพระพุทธศาสนา ซึ่งหลุดพ้นจากกิเลสและตัณหาทั้งปวงแล้ว

ใจความสำคัญของพระธรรมเทศนาปรากฏในพระคาถาที่ตรัสไว้ มีสาระสำคัญดังนี้

• ความไม่มีอาลัย (ตัณหา): บุคคลใดไม่มีความอาลัย หรือไม่มีตัณหาเครื่องร้อยรัดจิตใจ
• ความสิ้นสงสัย: บุคคลใดได้รู้แจ้งสัจธรรมตามความเป็นจริง (รู้แจ้งวัตถุ 8) จนปราศจากความเคลือบแคลงสงสัยใด ๆ
• การบรรลุอมตธรรม: บุคคลใดได้เข้าถึงและบรรลุพระนิพพาน ซึ่งเป็นอมตะอันไม่ตาย

พระพุทธองค์ทรงสรุปท้ายพระคาถาว่า "เราเรียกบุคคลนั้น ผู้หยั่งลงสู่อมตะ ตามบรรลุแล้ว ว่า เป็นพราหมณ์" ซึ่งหมายถึงผู้ถึงที่สุดแห่งพรหมจรรย์และมีความบริสุทธิ์ทางจิตใจอย่างแท้จริง

ในวาระสุดท้ายแห่งการแสดงธรรม [MMR 25295] ส่งผลให้พุทธบริษัทและชนเป็นอันมากที่ได้สดับตรับฟัง สามารถบรรลุอริยผลทั้งหลาย มีพระโสดาปัตติผลเป็นต้น ตามควรแก่จริตอัธยาศัยของตน