จันทาภเถรวัตถุ

เรื่องราวนี้กล่าวถึง พระจันทเถระ ผู้เป็นพระอรหันต์ขีณาสพ วันหนึ่งท่านเดินทางไปบิณฑบาตในเมืองสาวัตถีพร้อมกับพระภิกษุรูปอื่น ขณะที่ท่านกำลังเดินอยู่บนทางเดินที่ค่อนข้างแคบ ได้มีพระภิกษุหนุ่มรูปหนึ่งเดินสวนทางมาและไม่ได้หลีกทางให้ จนเกิดการกระทบกระทั่งกัน พระภิกษุหนุ่มนั้นเกิดความโกรธเคืองและได้กล่าวใส่ร้ายท่านต่อหน้าพระพุทธเจ้าว่าท่านเป็นผู้มีความถือตัว ไม่มีความอ่อนน้อมถ่อมตนและเป็นผู้ประมาท

เมื่อพระภิกษุเหล่านั้นนำเรื่องมาทูลฟ้องพระพุทธองค์ พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาด้วยญาณทัศนะแล้วทรงทราบว่า พระจันทเถระนั้นเป็นผู้บริสุทธิ์ ปราศจากกิเลสและไม่มีความถือตัวใดๆ ทั้งสิ้น พระองค์จึงทรงแสดงธรรมเทศนาเพื่อชี้ให้เห็นถึงลักษณะของ "พราหมณ์" ที่แท้จริงตามแนวทางของพระพุทธศาสนา โดยมีใจความสำคัญดังนี้:

• ความไม่มีความถือตัว: ผู้ที่เป็นพราหมณ์หรืออริยบุคคลที่แท้จริง จะไม่ยึดติดในตัวตน ไม่มีความทะนงตน และไม่ถือตัวว่าเป็นผู้ยิ่งใหญ่กว่าใคร
• การละวางกิเลส: ผู้ที่ชื่อว่าเป็นพราหมณ์คือผู้ที่ละบาปได้แล้ว ปราศจากกิเลสเครื่องเศร้าหมอง เป็นผู้มีความสำรวมระวังในกาย วาจา และใจ
• ความสันโดษและสมถะ: การดำเนินชีวิตที่เรียบง่าย ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และมีความสงบเย็นในจิตใจ คือเครื่องหมายของนักบวชผู้ประเสริฐ

พระพุทธองค์ทรงตรัสพระคาถาธรรมบทที่ว่า "เราเรียกบุคคลผู้ไม่มีความถือตัว ไม่ยึดมั่นว่านี้ของเรา ผู้ไม่มีความอาลัยในสิ่งที่มีอยู่ และผู้ไม่หวั่นไหวในอาการทั้งหลาย ว่าเป็นพราหมณ์" บทเรียนนี้ทำให้พระภิกษุทั้งหลายเข้าใจถึงคุณธรรมของพระจันทเถระและเลื่อมใสในจริยาวัตรของท่านมากยิ่งขึ้น เรื่องนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนหมั่นสำรวจจิตใจตนเอง ลดละความถือตัว และมุ่งเน้นการปฏิบัติธรรมเพื่อเข้าถึงความสงบที่แท้จริง