ทุติยนฏปุพพกเถรวัตถุ

ทุติยนฏปุพพกเถรวัตถุ (เรื่องพระเถระผู้เคยเป็นนักฟ้อนมาก่อน) ปรากฏในพระธรรมบท ขุททกนิกาย อรรถกถา (dhp418) เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงยกขึ้นมาเพื่อแสดงธรรมเรื่องการละเครื่องกังวลและกิเลสทั้งปวง โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

ในอดีตกาล มีกุลบุตรท่านหนึ่งมีอาชีพเป็นนักฟ้อน มีความชำนาญในการแสดงอย่างมาก วันหนึ่งเมื่อได้ฟังพระธรรมเทศนาจากพระบรมศาสดาจนเกิดความเลื่อมใส จึงตัดสินใจออกบวชในพระพุทธศาสนา ต่อมาเมื่อท่านบำเพ็ญเพียรภาวนาจนบรรลุเป็นพระอรหันต์ สิ้นกิเลสอาสวะทั้งปวงแล้ว ท่านยังคงมีกิริยาอาการบางอย่างที่ติดมาจากนิสัยเดิม คือมักจะเดินกระโดดโลดเต้นหรือทำท่าทางคล้ายนักฟ้อนอยู่เป็นนิจ ทำให้พระภิกษุรูปอื่นเข้าใจผิดและนำความไปกราบทูลพระพุทธองค์ว่าท่านยังละนิสัยเดิมไม่ได้

พระพุทธองค์ทรงตรัสสอนให้ภิกษุทั้งหลายเข้าใจว่า การกระทำของพระเถระรูปนี้มิใช่เกิดจากอำนาจของกิเลส แต่เป็นเพียงอนุสัยหรือความเคยชินทางกายที่สะสมมานาน ไม่ใช่เครื่องผูกมัดจิตใจท่านอีกต่อไป พร้อมกันนั้นได้ทรงแสดงพระธรรมเทศนาบทที่ว่า "ผู้ใดละกามทั้งปวงได้แล้ว ผู้นั้นเราเรียกว่าเป็นพราหมณ์" ซึ่งหมายถึงผู้ที่ตัดขาดจากความยินดีในกามคุณและกิเลสทั้งปวงอย่างสิ้นเชิง

บทสรุปของเรื่องนี้ให้แง่คิดที่สำคัญ ได้แก่:

• ความชำนาญในอดีต: นิสัยหรือความเคยชินบางอย่างอาจติดตัวบุคคลมาแม้จะบรรลุธรรมแล้ว แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้นั้นยังมีกิเลส
• การมองผู้อื่น: ไม่ควรตัดสินบุคคลเพียงแค่กิริยาภายนอกที่มองเห็น เพราะความบริสุทธิ์ภายในใจเป็นสิ่งที่หยั่งรู้ได้ยาก
• นิพพานคือเป้าหมาย: พระธรรมเทศนานี้เน้นย้ำถึงการละกิเลส เครื่องกังวล และความยึดมั่นในกามคุณ เพื่อเข้าสู่หนทางแห่งความพ้นทุกข์อย่างแท้จริง

พระธรรมบทข้อที่ 418 นี้ จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนมุ่งเน้นที่การขัดเกลาจิตใจตนเอง และมีความเข้าใจในวิถีแห่งการปฏิบัติของเหล่าพระอริยบุคคลว่ามีความเป็นอยู่อย่างผู้ที่ปล่อยวางภาระทางใจอย่างสิ้นเชิง