อาหารสูตร

พระสูตรสังยุตตนิกาย SN12.11 หรือ "อาหารสูตร" อธิบายถึงปัจจัยสี่ประการที่หล่อเลี้ยงสรรพสัตว์ที่เกิดมาแล้ว และเป็นเครื่องค้ำจุนสัตว์ที่กำลังจะเกิด. พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า อาหารเหล่านี้ล้วนมีตัณหา (ความทะยานอยาก) เป็นต้นเหตุ.

อาหารสี่ประการประกอบด้วย: 1) อาหารหยาบหรือละเอียดที่กินได้ (กวฬิงการาหาร) คืออาหารที่หล่อเลี้ยงร่างกายให้คงอยู่ 2) ผัสสะ (ผัสสาหาร) คือการกระทบกันระหว่างอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) กับอายตนะภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธรรมารมณ์) ก่อให้เกิดความรู้สึกต่างๆ 3) มโนสัญเจตนา (มโนสัญเจตนาหาร) คือความตั้งใจเจตนาทางใจที่เป็นเหตุให้เกิดกรรม 4) วิญญาณ (วิญญาณาหาร) คือจิตที่รับรู้อารมณ์ต่างๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานของการเกิดภพใหม่

พระสูตรนี้เชื่อมโยงอาหารทั้งสี่เข้ากับหลักปฏิจจสมุปบาท (การเกิดขึ้นพร้อมแห่งธรรมทั้งหลายเพราะอาศัยกัน) โดยชี้ให้เห็นว่าตัณหาเป็นที่มาของอาหารเหล่านี้ และอาหารเหล่านี้เป็นปัจจัยให้เกิดภพชาติและการดำเนินไปของวัฏสงสาร อันนำไปสู่ทุกข์ทั้งปวง เช่น ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส. การดับไปซึ่งอวิชชา (ความไม่รู้แจ้ง) เป็นเหตุให้สังขารดับไป วิญญาณดับไป นามรูปดับไป อายตนะดับไป ผัสสะดับไป เวทนาดับไป ตัณหาดับไป และอุปาทาน (ความยึดมั่น) ดับไป นำไปสู่การดับไปแห่งกองทุกข์ทั้งมวล.