อเจลกัสสปสูตรที่ ๗

อเจลกัสสปสูตร (สังยุตตนิกาย SN 12.17) หรือ อเจลกัสสปสูตรที่ ๗ เป็นพระสูตรในพระไตรปิฎกที่กล่าวถึงบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับอเจลกัสสปะ ซึ่งเป็นนักบวชชีเปลือย

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระผู้มีพระภาคเสด็จบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์ และอเจลกัสสปะได้เห็นพระองค์ จึงเข้าไปทูลถามปัญหาเกี่ยวกับการเกิดทุกข์ อเจลกัสสปะสงสัยว่าทุกข์นั้นเกิดขึ้นด้วยตนเอง ทำโดยตนเอง หรือเกิดขึ้นด้วยผู้อื่น หรือเกิดขึ้นทั้งด้วยตนเองและผู้อื่น หรือเกิดขึ้นเองโดยบังเอิญ ไม่มีเหตุปัจจัย

พระพุทธเจ้าได้ทรงปฏิเสธคำถามเหล่านั้นทั้งหมด โดยทรงอธิบายว่า ถ้าทุกข์เกิดขึ้นด้วยตนเอง นั่นจะนำไปสู่ความเห็นว่าอัตตา (ตัวตน) เป็นสิ่งที่คงที่ ไม่เปลี่ยนแปลง (สัสสตทิฏฐิ) แต่ถ้าทุกข์เกิดขึ้นด้วยผู้อื่น นั่นจะนำไปสู่ความเห็นว่าขาดสูญ (อุจเฉททิฏฐิ) พระองค์ทรงสอนว่าตถาคตไม่ทรงเข้าถึงที่สุดทั้งสอง (คืออัตตกิลมถานุโยคและการประกอบตนในกามสุขัลลิกานุโยค) และไม่ทรงยึดถือที่สุดทั้งสอง แต่ทรงแสดงธรรมโดยทางสายกลาง

แทนที่จะทรงตอบว่าใครเป็นผู้สร้างทุกข์ พระพุทธเจ้าทรงอธิบายถึงปฏิจจสมุปบาท หรือการที่ทุกข์เกิดขึ้นโดยอาศัยปัจจัยต่างๆ พระองค์ตรัสว่า “เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงเกิดสังขาร, เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงเกิดวิญญาณ…” และไล่เรียงไปตามลำดับของปฏิจจสมุปบาท อันแสดงให้เห็นว่าทุกข์ไม่ได้เกิดขึ้นจากตัวตนผู้ทำ หรือจากผู้อื่นเพียงลำพัง หรือโดยบังเอิญ แต่เกิดจากกระบวนการที่เชื่อมโยงกันอย่างซับซ้อนของเหตุปัจจัย

เมื่ออเจลกัสสปะได้ฟังพระธรรมเทศนานั้น ก็เกิดความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง และได้ขออุปสมบทในพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า ไม่นานหลังจากบวช ท่านก็ได้บำเพ็ญเพียรจนบรรลุอรหัตผล