ปริหานสูตร

ปริหานสูตร (พระสูตรว่าด้วยความเสื่อม) จากอิติวุตตกะ หมวดธรรมะสาม ได้กล่าวถึงปัจจัยสำคัญที่เป็นเหตุแห่งความเสื่อมและความเจริญของพระภิกษุผู้เป็นเสขบุคคล (ผู้ยังต้องศึกษา) โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า การยึดติดในพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการบรรลุธรรมสูงสุด

หลักธรรมสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้เพื่อเป็นข้อควรระวังสำหรับผู้ปฏิบัติธรรมมี 3 ประการ ได้แก่:

• กัมมารามตา: ความยินดีในการทำงานหรือภารกิจทางโลกที่เกินจำเป็น
• ภัสสารามตา: ความยินดีในการพูดคุยหรือการเจรจาที่ไม่เป็นสาระ
• นิททารามตา: ความยินดีในการนอนหลับหรือความเกียจคร้าน

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ภิกษุผู้ยังมีความยินดีในธรรมทั้ง 3 ประการนี้ ย่อมเป็นผู้ตกอยู่ในความเสื่อมและยากที่จะบรรลุถึงความตรัสรู้สูงสุดได้ เนื่องจากเป็นผู้มีความฟุ้งซ่านและขาดความเพียรในการภาวนา ในทางตรงกันข้าม ภิกษุผู้ไม่ยินดีในงานที่ฟุ้งซ่าน ไม่ยินดีในการพูดคุย และไม่ยินดีในการนอนหลับ ย่อมเป็นผู้มีความเจริญและก้าวหน้าในธรรม

บทสรุปของพระสูตรนี้จึงมุ่งเน้นให้ผู้ปฏิบัติธรรมเป็นผู้มีภาระหน้าที่น้อย (สันโดษและเรียบง่าย) มีความตื่นตัวอยู่เสมอ และลดละความฟุ้งซ่านทางกายและวาจา การรู้จักประมาณและมีความเพียรพยายามในการเจริญสติอย่างต่อเนื่อง คือหนทางที่แท้จริงที่จะช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาได้สำเร็จ