กามโยคสูตร

กามโยคสูตร (Iti 96) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคลตามระดับการละกิเลสโดยเปรียบเทียบกับ “เครื่องผูก” 2 ประการ ได้แก่ กามโยคะ (การผูกพันในกามคุณ) และ ภวโยคะ (การผูกพันในภพหรือความปรารถนาในการเกิดใหม่) โดยทรงแบ่งบุคคลออกเป็น 3 ระดับ ดังนี้:

• ผู้ที่ยังติดอยู่ทั้งกามและภพ: คือผู้ที่ยังมีความยินดีในกามคุณและยังมีความปรารถนาในการเวียนว่ายตายเกิด จึงเป็นผู้ที่ยังต้องกลับมาสู่โลกนี้ (กามภพ) อีก
• ผู้ที่ละกามได้แต่ยังติดอยู่ในภพ: คือผู้ที่หลุดพ้นจากกามคุณแล้ว แต่ยังไม่สามารถละความปรารถนาในภพชาติได้ จัดเป็นอนาคามี ผู้ไม่ต้องกลับมาเกิดในกามโลกนี้อีก
• ผู้ที่หลุดพ้นจากทั้งกามและภพ: คือผู้ที่ละกิเลสเครื่องผูกได้ทั้งหมด รวมถึงความสงสัย ความถือตัว และความปรารถนาในการเกิดใหม่ เป็นพระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะกิเลสอย่างสิ้นเชิง

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า การเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏนั้นขับเคลื่อนด้วย “เครื่องผูก” คือความติดข้องในกามและความอยากมีตัวตนในภพภูมิ การจะหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดอย่างแท้จริงนั้น ไม่เพียงแต่ต้องละกามคุณเท่านั้น แต่ต้องก้าวไปให้ถึงการดับกิเลสเครื่องผูกในภพชาติด้วยการทำลายความถือตัวและความสงสัยลงอย่างสิ้นเชิง เพื่อบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดคือความเป็นพระอรหันต์ผู้ข้ามพ้นห้วงแห่งการเกิดและการตายอย่างถาวร