กัลยาณสีลสูตร

ในกัลยาณสีลสูตร พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อจำแนกคุณสมบัติของภิกษุผู้เป็นผู้สมบูรณ์ (Consummate) และผู้เป็นเลิศ (Supreme person) ในพระธรรมวินัยนี้ โดยสรุปคุณสมบัติสำคัญไว้ 3 ประการ ได้แก่ ศีลอันดี การปฏิบัติอันดี และปัญญาอันดี ซึ่งแต่ละประการมีความหมายเชิงปฏิบัติที่ชัดเจนดังนี้

• ศีลอันดี (Good morals): คือการเป็นผู้มีศีล สำรวมในพระปาติโมกข์ มีมารยาทและวิสัยทัศน์ที่ดีในการแสวงหาบิณฑบาต เห็นโทษแม้ในความผิดเล็กน้อย และรักษาศีลที่ตนสมาทานไว้อย่างเคร่งครัด
• การปฏิบัติอันดี (Good practice): คือการที่ภิกษุหมั่นประกอบความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรม 7 ประการ (ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งการตรัสรู้) เพื่ออบรมจิตใจให้ก้าวหน้าไปสู่ความหลุดพ้น
• ปัญญาอันดี (Good wisdom): คือการที่ภิกษุสามารถทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอันปราศจากอาสวะกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเองในปัจจุบันชาติ ซึ่งเกิดจากการสิ้นไปแห่งกิเลสทั้งปวง

พระพุทธองค์ทรงสรุปไว้ในคาถาธรรมว่า ผู้ที่ปฏิบัติได้ครบทั้ง 3 ประการนี้ คือผู้ที่ไม่ทำบาปทางกาย วาจา และใจ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะ มีความอ่อนน้อมถ่อมตน เข้าใจถึงจุดจบแห่งความทุกข์ด้วยตนเอง เป็นผู้ที่ไม่มีความกังวล ตัดความสงสัยได้ขาด ไม่ยึดมั่นถือมั่นในสิ่งใดๆ ในโลก และสละวางภาระทั้งปวงได้สำเร็จ ซึ่งถือเป็นเป้าหมายสูงสุดที่ภิกษุควรเพียรพยายามให้บรรลุถึงในพระพุทธศาสนา