โปกขรณีสูตร

โปกขรณีสูตร (สังยุตตนิกาย SN 13.2) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดง ณ กรุงสาวัตถี เพื่อเปรียบเทียบปริมาณแห่งทุกข์ที่อริยสาวกผู้ได้บรรลุธรรมแล้วได้ข้ามพ้นไป กับทุกข์ที่ยังเหลืออยู่ โดยใช้สระโบกขรณีเป็นอุปมา

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า หากมีสระโบกขรณีขนาดใหญ่ ยาว ๕๐ โยชน์ กว้าง ๕๐ โยชน์ ลึก ๕๐ โยชน์ เต็มเปี่ยมไปด้วยน้ำจนกาดื่มกินได้ แล้วมีบุรุษผู้หนึ่งใช้ปลายหญ้าคาจุ่มน้ำขึ้นมา น้ำที่ติดปลายหญ้าคากับน้ำในสระโบกขรณี อย่างไหนจะมีปริมาณมากกว่ากัน

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า น้ำในสระโบกขรณีนั้นมีปริมาณมากกว่าอย่างหาประมาณมิได้ ส่วนน้ำที่ติดปลายหญ้าคานั้นมีเพียงเล็กน้อย ไม่ถึงแม้หนึ่งในร้อย หนึ่งในพัน หรือหนึ่งในแสนส่วน เมื่อนำไปเปรียบเทียบกับน้ำในสระโบกขรณี

พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงเปรียบเทียบว่า อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น สำหรับอริยสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ คือผู้ได้บรรลุธรรมเห็นแจ้งอริยสัจแล้ว ทุกข์ที่ได้สิ้นไปแล้วนั้นมีมากมายมหาศาล ส่วนทุกข์ที่เหลืออยู่นั้นมีเพียงเล็กน้อยยิ่งนัก เปรียบได้กับน้ำปลายหญ้าคาที่เหลืออยู่ในสังสารวัฏอย่างมากที่สุดเพียง ๗ ชาติเท่านั้น

พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงประโยชน์อันยิ่งใหญ่ของการตรัสรู้ธรรม หรือการได้ดวงตาเห็นธรรม ซึ่งทำให้บุคคลนั้นพ้นจากกองทุกข์อันมหาศาลที่ต้องประสบมาในอดีต และเหลือทุกข์ที่จะต้องประสบอีกเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ซึ่งแสดงให้เห็นถึงคุณค่าสูงสุดของการเข้าถึงธรรมอันประเสริฐ