นขสิขาสูตร

นขสิขาสูตร (SN 13.1) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย นิทานวรรค อภิสมยสังยุต ว่าด้วยการตรัสรู้ธรรม จัดอยู่ในหมวดพระสูตรที่ว่าด้วยการตรัสรู้ธรรมซึ่งเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่และมีคุณค่าต่อสรรพสัตว์ พระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญและอานิสงส์ของการบรรลุธรรมในระดับพระโสดาบัน หรือการได้ "ธรรมจักษุ" ซึ่งหมายถึงการเห็นอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี. ครั้งนั้น พระองค์ทรงใช้ปลายพระนขา (เล็บ) ช้อนฝุ่นขึ้นมาเล็กน้อย แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า "ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ฝุ่นเพียงเล็กน้อยที่เราใช้ปลายเล็บช้อนขึ้นมานี้ก็ดี แผ่นดินใหญ่นี้ก็ดี อย่างไหนจะมากกว่ากัน" เหล่าภิกษุทูลตอบว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แผ่นดินใหญ่นี้แหละมีมากกว่า ส่วนฝุ่นที่พระองค์ทรงใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมามีเพียงเล็กน้อย เมื่อเทียบกับแผ่นดินใหญ่แล้ว ฝุ่นที่พระองค์ใช้ปลายพระนขาช้อนขึ้นมามีเพียงเล็กน้อย ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนร้อย ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนพัน ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนแสน"

พระผู้มีพระภาคตรัสต่อไปว่า "ภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น ความทุกข์ที่หมดสิ้นไปของบุคคลผู้เป็นอริยสาวกผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ (ผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ) ผู้รู้แจ้ง (ผู้ตรัสรู้) นี้แหละมีมากกว่า ส่วนความทุกข์ที่เหลือมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับกองทุกข์ที่หมดสิ้นไปซึ่งมีในก่อน ความทุกข์ที่ได้รับมากมายใน ๗ อัตภาพมีประมาณน้อย ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนร้อย ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนพัน ไม่ถึงเศษหนึ่งส่วนแสน" พระองค์จึงทรงเน้นย้ำว่า "การตรัสรู้ธรรมมีประโยชน์ยิ่งใหญ่อย่างนี้ การได้ธรรมจักษุมีประโยชน์ยิ่งใหญ่อย่างนี้" พระสูตรนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้เห็นคุณค่าอันยิ่งใหญ่ของการบรรลุธรรม แม้เพียงขั้นพระโสดาบัน ซึ่งสามารถลดทอนวัฏสงสารและกองทุกข์ลงได้อย่างมหาศาล.