ตติยนาควิมาน

ตติยนาควิมาน จากขุททกนิกาย แสดงเรื่องราวของนายท้ายทอยหรือคนเฝ้าไร่อ้อยผู้มีจิตเลื่อมใสในพระสงฆ์ขีณาสพ ได้ร่วมทำบุญถวายที่พักพิงชั่วคราวด้วยความเคารพ แม้จะเป็นทานเพียงเล็กน้อย แต่ด้วยจิตที่ผ่องใสและระลึกถึงบุญกุศลในวาระสุดท้ายของชีวิต ทำให้เขาไปบังเกิดในเทวโลก

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระเถระขีณาสพ 3 รูป เดินทางผ่านไร่อ้อยใกล้กรุงราชคฤห์ในเวลาใกล้ค่ำ คนเฝ้าอ้อยได้มีจิตศรัทธาจัดหาที่พักและเครื่องอาศัยเท่าที่หาได้ ได้แก่ อาคารอ้อย อาคารหญ้า และอาคารผ้า ถวายแก่พระเถระ พร้อมทั้งถวายภัตตาหารและอ้อยเป็นทาน ต่อมาเจ้าของไร่อ้อยผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิเกิดความโกรธเมื่อทราบเรื่อง จึงตามมาทำร้ายคนเฝ้าอ้อยจนเสียชีวิต ขณะที่กำลังจะตาย เขาได้ระลึกถึงบุญกุศลที่ตนได้ทำไว้ ทำให้ไปบังเกิดเป็นเทพบุตรในเทพพวกสุธัมมา มีช้างเผือกปลอดเป็นยานทิพย์และมีทิพยดนตรีแวดล้อมอย่างยิ่งใหญ่

เมื่อญาติและชาวบ้านกำลังจะทำฌาปนกิจศพ เทพบุตรองค์นั้นได้แสดงกายทิพย์ให้ปรากฏ บัณฑิตในที่นั้นจึงได้สอบถามถึงสาเหตุที่ทำให้ได้เสวยสมบัติทิพย์ เทพบุตรได้ตอบคำถามและแสดงธรรมว่า "ผู้ใดถวายอาคารอ้อย อาคารหญ้า และอาคารผ้า หรือถวายอย่างใดอย่างหนึ่งในสามอย่างนั้น ผู้นั้นย่อมเข้าถึงเทพพวกสุธัมมา"

คำสอนหลักจากพระสูตรนี้ประกอบด้วย:

• อานุภาพแห่งทาน: การถวายทานแม้เพียงเล็กน้อย เช่น ที่พักอาศัยหรือสิ่งของตามกำลัง แต่ทำด้วยจิตที่เลื่อมใสศรัทธาย่อมส่งผลให้ไปสู่สุคติ
• มรณสติ: การระลึกถึงความดีและบุญกุศลที่ตนได้กระทำไว้ก่อนเสียชีวิต เป็นเครื่องนำทางไปสู่ภพภูมิที่ดี
• อานิสงส์ของการบำรุงพระสงฆ์: การช่วยเหลือและอุปัฏฐากผู้ทรงศีลย่อมก่อให้เกิดบุญกุศลอันยิ่งใหญ่

เมื่อชาวบ้านได้ฟังเรื่องราวดังกล่าวและได้ฟังธรรมจากพระพุทธองค์ ต่างก็เกิดความเลื่อมใส ตั้งมั่นในสรณะและศีล พร้อมทั้งร่วมกันสร้างวิหาร ณ บริเวณที่คนเฝ้าอ้อยเสียชีวิตเพื่อระลึกถึงคุณความดีในครั้งนั้น