ธนปาลเสฏฐิเปตวัตถุ

ธนปาลเสฏฐิเปตวัตถุ เป็นเรื่องราวของอดีตเศรษฐีชื่อ ธนปาลกะ แห่งนครเอรกัจฉะ ผู้มีความตระหนี่ถี่เหนียวอย่างยิ่งในอดีตชาติ ไม่ยอมให้ทาน ปิดประตูบ้านหนียาจก คอยขัดขวางและด่าว่าผู้ทำบุญทำทาน รวมถึงทำลายสาธารณูปโภค เช่น สระน้ำ บ่อน้ำ และสะพาน ด้วยวิบากแห่งบาปกรรมดังกล่าว เมื่อเสียชีวิตจึงต้องไปเกิดเป็นเปรตผู้ยากไร้ มีร่างกายซูบผอม น่าเกลียด และต้องทนทุกข์ทรมานจากความหิวกระหายอย่างรุนแรงมาเป็นเวลาถึง 55 ปี โดยไม่ได้กินแม้แต่อาหารหรือน้ำแม้แต่น้อย

เมื่อกลุ่มพ่อค้าเดินทางผ่านและพบเห็นเข้า เปรตธนปาลกะได้มาเล่าเรื่องราวชีวิตและวิบากกรรมของตน พร้อมทั้งเตือนสติและให้โอวาทแก่พวกพ่อค้า โดยเน้นย้ำถึงบทเรียนและคำสอนที่สำคัญ ดังนี้

• โทษของการตระหนี่: การสงวนทรัพย์ไว้โดยไม่ยอมแบ่งปันหรือทำบุญให้ทาน ถือเป็นความพินาศและความฉิบหายที่แท้จริงของสัตว์ทั้งหลาย
• ผลของกรรมชั่ว: บาปกรรมที่ทำไว้ไม่ว่าจะเป็นในที่แจ้งหรือที่ลับ ไม่มีใครสามารถหลบหนีพ้นไปได้ แม้จะเหาะหนีไปอยู่ในอากาศ ท่ามกลางมหาสมุทร หรือในช่องภูเขาก็ตาม
• แนวทางปฏิบัติสู่ความสุข: ควรตั้งมั่นอยู่ในความดี ละเว้นบาปกรรม ให้ความเคารพและเลี้ยงดูมารดาบิดา ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล และเกื้อกูลต่อสมณะพราหมณ์ ซึ่งการปฏิบัติตามนี้จะนำพาไปสู่สวรรค์

ในตอนท้ายของเรื่อง แม้พวกพ่อค้าจะพยายามช่วยเหลือด้วยการให้น้ำดื่ม แต่น้ำก็ไม่สามารถไหลผ่านลำคออันแห้งผากลงไปได้เนื่องจากอำนาจแห่งบาปกรรม เปรตจึงได้บอกอุบายในการหลุดพ้นว่าต้องรอให้ญาติทำบุญถวายทานแด่พระพุทธศาสนาแล้วอุทิศส่วนบุญมาให้ กลุ่มพ่อค้าจึงได้กลับไปกราบทูลพระพุทธเจ้าที่กรุงสาวัตถี พร้อมทั้งบำเพ็ญทานและอุทิศบุญกุศลไปให้เปรตธนปาลกะในที่สุด