คณเปตวัตถุ

สรุปคณเปตวัตถุ จากขุททกนิกาย พระไตรปิฎก แสดงเรื่องราวของกลุ่มเปรตจำนวนมากที่เคยเป็นมนุษย์ในกรุงสาวัตถี ผู้มีความตระหนี่ถี่เหนียว ไม่ทำบุญให้ทาน และเบือนหน้าหนีจากความดี เมื่อละโลกนี้ไปจึงต้องไปเกิดเป็นเปรตเสวยทุกขเวทนาแสนสาหัสใกล้พระนคร

เมื่อครั้งที่พระมหาโมคคัลลานเถระเดินบิณฑบาต ได้พบกับเปรตเหล่านั้นที่มีสภาพร่างกายเปลือยกาย ผิวพรรณน่าเกลียด ผอมโซจนเห็นซี่โครง จึงได้สนทนาสอบถามถึงสาเหตุแห่งกรรมชั่วที่ทำให้ต้องมาตกอยู่ในสภาพนี้

เปรตเหล่านั้นได้เปิดเผยว่า ผลแห่งกรรมชั่วที่ตนได้กระทำในอดีตชาติ คือ เมื่อมีสมณพราหมณ์ผู้มีศีลและมีไทยธรรม (วัตถุสำหรับให้ทาน) พร้อมอยู่ ตนกลับไม่ยอมทำบุญให้ทาน แม้เพียงเล็กน้อย ไม่สร้างที่พึ่งแก่ตนเอง ด้วยความตระหนี่ จึงทำให้ต้องได้รับวิบากกรรมอันทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส ดังนี้:

• ความหิวกระหาย: เมื่อหิวน้ำแล้วเดินไปหาแม่น้ำ แม่น้ำกลับว่างเปล่า เมื่อร้อนจัดเข้าไปอาศัยร่มไม้ ร่มไม้กลับกลายเป็นแดดแผดเผาและมีลมร้อนดั่งไฟ
• ความยากลำบากในการหาอาหาร: ต้องเดินทางไกลนับหลายโยชน์เพื่อหาอาหารแต่ก็ไม่พบ เมื่อหิวโหยจนอิดโรยและสลบลงที่พื้น บางคราวล้มนอนหงาย บางคราวล้มคว่ำ ดิ้นรนจนเอาศีรษะชนหน้าอกกันและกัน
• ความทุกข์เวทนาอื่นๆ: ต้องเสวยทุกข์อันชั่วช้าอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งกล่าวตั้งความปรารถนาว่า หากได้กลับไปเกิดเป็นมนุษย์อีกครั้ง พวกตนจะเป็นผู้รู้ความต้องการของผู้ขอ ถึงพร้อมด้วยศีล และจะสร้างกุศลให้อย่างมากมาย

หลังจากนั้น พระมหาโมคคัลลานเถระได้นำเรื่องนี้มากราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า พระองค์จึงทรงนำเรื่องนี้มาเป็นอัตถุปปัตติเหตุ (เหตุเกิดเรื่อง) ในการแสดงธรรมแก่พุทธบริษัท มหาชนเมื่อได้ฟังธรรมแล้วเกิดความสลดใจ ละทิ้งมลทินคือความตระหนี่ และหันมามีความยินดีในการทำบุญให้ทานและประพฤติสุจริตตามคำสอนของพระพุทธศาสนา