สเหตุอนิจจสูตร

อนิจจสูตร (สเหตุอนิจจสูตร) จากสังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๗ (SN 22.18) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรม ณ พระวิหารเชตวัน เมืองสาวัตถี แก่ภิกษุทั้งหลาย โดยเน้นย้ำถึงสภาวะแห่งความไม่เที่ยงแท้ของขันธ์ ๕ พร้อมทั้งเหตุปัจจัยของการเกิดขึ้น

พระองค์ตรัสสอนว่า รูปไม่เที่ยง เวทนาไม่เที่ยง สัญญาไม่เที่ยง สังขารไม่เที่ยง และวิญญาณไม่เที่ยง. สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ และสิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา (ไม่ใช่ตัวตน) ควรเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา" .

ประเด็นสำคัญของพระสูตรนี้คือ พระพุทธองค์มิได้ตรัสเพียงว่าขันธ์ ๕ ไม่เที่ยงเท่านั้น แต่ยังทรงชี้ให้เห็นว่า "เหตุและปัจจัย" ที่ทำให้ขันธ์ ๕ เหล่านั้นเกิดขึ้นก็ไม่เที่ยงด้วยเช่นกัน. เมื่อรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ เกิดขึ้นจากเหตุปัจจัยที่ไม่เที่ยงแล้ว ไฉนขันธ์เหล่านั้นจึงจะเที่ยงได้?

เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ย่อมเกิดความเบื่อหน่ายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ. เมื่อเบื่อหน่ายแล้วย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจึงหลุดพ้น. เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว และรู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีกต่อไป ซึ่งนำไปสู่การบรรลุนิพพานในที่สุด.