นัตถิทินนสูตร

นัตถิทินนสูตร ซึ่งปรากฏอยู่ในสังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อคัดค้านมิจฉาทิฏฐิประเภทหนึ่งที่เรียกว่า "นัตถิกทิฏฐิ" หรือความเห็นว่าไม่มีผล (นิยัตติ-ทินนัง หมายถึง สิ่งที่ให้แล้วไม่มีผล) โดยในพระสูตรนี้ได้กล่าวถึงความเห็นผิดที่เชื่อว่า ทานที่ให้แล้วไม่มีผล การบูชาและการเซ่นสรวงไม่มีผลตอบแทน ผลวิบากแห่งกรรมดีกรรมชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาบิดาไม่มีคุณ สัตว์โอปปาติกะไม่มี และสมณพราหมณ์ผู้รู้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งย่อมไม่มีในโลก

ผู้ที่ยึดถือนัตถิกทิฏฐิเหล่านี้เชื่อว่ามนุษย์เป็นเพียงการรวมตัวของมหาภูตรูปทั้ง ๔ คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม และเมื่อตายไป ธาตุเหล่านั้นก็จะกลับคืนสู่ธาตุเดิม อินทรีย์ทั้งหลายก็จะลอยไปในอากาศ ร่างกายก็จะถูกหามไปป่าช้า กลายเป็นกระดูกผุพังไปในที่สุด โดยไม่ว่าจะเป็นคนพาลหรือบัณฑิตก็ล้วนขาดสูญ พินาศสิ้นไปหลังจากตายแล้ว ไม่มีอะไรเหลืออยู่

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงโต้แย้งทิฏฐิเหล่านี้โดยการตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ (ขันธ์ ๕) เที่ยงหรือไม่เที่ยง? ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่าไม่เที่ยง และสิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข? ภิกษุทั้งหลายตอบว่าเป็นทุกข์ เมื่อสิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา การจะยึดมั่นถือมั่นสิ่งนั้นแล้วเกิดทิฏฐิว่า ทานไม่มีผล ฯลฯ สรรพสัตว์ย่อมขาดสูญไปหลังจากตายแล้ว เป็นสิ่งที่สมควรหรือไม่ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่าไม่สมควรเลย

ด้วยเหตุนี้ พระพุทธองค์จึงทรงแสดงให้เห็นว่า การยึดมั่นในขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นสิ่งไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และมีความแปรปรวนเป็นธรรมดา ย่อมนำไปสู่มิจฉาทิฏฐิทั้งหลาย เมื่ออริยสาวกละความสงสัยในฐานะทั้งหลายนี้ได้แล้ว ย่อมเป็นพระโสดาบัน ผู้ไม่ตกต่ำ มีความเที่ยงที่จะตรัสรู้เป็นเบื้องหน้า