มหิฬามุขชาดก

มหิฬามุขชาดก ว่าด้วยเรื่องราวของพญาช้างชื่อว่า มหิฬามุข ซึ่งเป็นช้างหลวงผู้ทรงคุณค่าและมีลักษณะสง่างาม แต่กลับมีพฤติกรรมดุร้าย ทำร้ายผู้คนจนได้รับบาดเจ็บและล้มตายอยู่เป็นประจำ สร้างความเดือดร้อนและความหวาดกลัวให้กับผู้คนในเมือง พระราชาจึงทรงรับสั่งให้อำมาตย์ผู้ฉลาดรอบคอบหาทางแก้ไขปัญหาพฤติกรรมอันก้าวร้าวของพญาช้างเชือกนี้

อำมาตย์ผู้ปราชญ์เปรื่องได้เข้าไปสังเกตการณ์ความเป็นไปใกล้คอบริเวณโรงช้าง และพบความจริงว่า ในอดีตพญาช้างมหิฬามุขถูกเลี้ยงดูและเติบโตมาท่ามกลางโจรผู้ร้าย ได้ยินแต่ถ้อยคำหยาบคาย การวางแผนปล้นสะดม และการใช้ความรุนแรง ส่งผลให้จิตใจของช้างซึมซับพฤติกรรมดิบเถื่อนเหล่านั้น ต่อมาเมื่อโจรเหล่านั้นถูกทางการปราบปราม พญาช้างจึงถูกนำมาถวายไว้ใน สำนักของนักบวชผู้สงบสำรวมและผู้ทรงศีล ได้ยินแต่ถ้อยคำที่อ่อนหวาน มีเมตตา และธรรมะอันสงบเย็น แต่อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมเดิมและคำสอนของโจรยังคงฝังรากลึก ทำให้มันแสดงนิสัยดุร้ายออกมาเมื่อมีโอกาส

อำมาตย์จึงกราบทูลเสนอแนะให้พระราชาทรงจัดให้พญาช้างได้ยินถ้อยคำและแนวทางปฏิบัติของผู้ทรงศีลและผู้มีปัญญาอยู่เป็นประจำ เพื่อล้างพฤติกรรมเดิมและปลูกฝังความดีงามลงไปใหม่ เมื่อพญาช้างได้รับการอบรมสั่งสอนจากบัณฑิตและนักบวชผู้สำรวมแล้ว ในที่สุดมันก็เปลี่ยนนิสัย กลายเป็นช้างผู้ประเสริฐ เพียบพร้อมด้วยคุณธรรม มีความสุภาพเรียบร้อย และกลับมาเป็นช้างหลวงคู่บารมีที่สร้างคุณประโยชน์ให้กับบ้านเมืองได้ดังเดิม

จากชาดกเรื่องนี้สามารถสรุปเป็นคำสอนหลักที่สำคัญได้ดังนี้ครับ:

• อิทธิพลของสิ่งแวดล้อม: สภาพแวดล้อมและการคบหาสมาคมมีผลอย่างมากต่อพฤติกรรมและจิตใจของมนุษย์และสัตว์
• พลังแห่งคำพูด: การได้ยินและการเสพสิ่งที่ดีงามย่อมหล่อหลอมจิตใจให้สูงขึ้น ในทางกลับกันการเสพสิ่งลบย่อมนำไปสู่ความเสื่อม
• การฝึกอบรมจิตใจ: สัตว์เดรัจฉานหรือแม้แต่มนุษย์ที่เคยทำความชั่ว ก็สามารถปรับปรุงแก้ไขตนเองให้เป็นคนดีได้ หากได้รับการอบรมสั่งสอนที่ถูกต้องจากผู้รู้