สัจจังกิรชาดก

สัจจังกิรชาดก เป็นชาดกที่แสดงให้เห็นถึงโทษภัยของคนอกตัญญูและผู้ประทุษร้ายมิตร เปรียบเทียบความประเสริฐระหว่างสัตว์เดรัจฉานที่มีความกตัญญูกับมนุษย์ใจบาปไร้คุณธรรม ผ่านเรื่องราวในอดีตชาติของพระพุทธเจ้า

ใจความสำคัญของเรื่อง:

• พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นดาบส ได้ช่วยเหลือชีวิต ทุฏฐกุมาร (พระเทวทัตในชาติภพหลัง) งู หนู และนกแขกเต้า ที่กำลังจะจมน้ำตาย
• เมื่อสัตว์และมนุษย์ทั้งหมดรอดชีวิตและมีกำลังเป็นปกติ ต่างพากันแสดงความกตัญญูและปวารณาตัวช่วยเหลือพระดาบส
• ยกเว้นทุฏฐกุมารผู้มีสันดานกักขฬะ กลับมีความโกรธแค้นและเนรคุณ คิดจะฆ่าพระดาบสผู้มีพระคุณเมื่อได้ขึ้นครองราชย์
• เมื่อพระดาบสถูกทุฏฐกุมารสั่งประหารชีวิตอย่างไร้ความผิด พระองค์ได้กล่าวคาถาว่า "ไม้ลอยน้ำยังประเสริฐกว่า แต่คนบางคนไม่ประเสริฐเลย" เพราะไม้ยังมีประโยชน์ในการหุงหาอาหารหรือผิงไฟ แต่คนอกตัญญูช่วยแล้วกลับนำทุกข์มาให้
• ชาวเมืองทราบความจริงจึงพากันโกรธแค้นและรุมกำจัดพระราชาผู้เนรคุณ พร้อมทั้งอภิเษกพระโพธิสัตว์ให้ครองราชย์แทน
• พระโพธิสัตว์ได้ดูแลตอบแทนบุญคุณงู หนู และนกแขกเต้าอย่างดีจนตลอดชีวิต

คำสอนหลัก: พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ความกตัญญูกตเวทิตาเป็นเครื่องหมายของคนดี สัตว์เดรัจฉานยังรู้จักตอบแทนผู้มีพระคุณ ตรงกันข้ามกับคนพาลอกตัญญูที่ไม่เพียงแต่ไม่รู้คุณผู้อื่น แต่มักคิดทำร้ายผู้มีพระคุณ ซึ่งสุดท้ายย่อมได้รับผลกรรมและพบจุดจบที่เลวร้ายตามการกระทำของตนเอง