สีลวนาคชาดก

สีลวนาคชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของความอกตัญญูและการไม่รู้คุณคน ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระเทวทัตผู้เนรคุณและไม่รู้คุณของพระตถาคต เพื่อสอนให้ภิกษุทั้งหลายเห็นถึงวิบากกรรมของผู้ที่มีจิตใจอกตัญญูผ่านเรื่องราวในอดีตชาติ

ใจความสำคัญของชาดกนี้สรุปได้ดังนี้:

• พญาช้างผู้มีศีล (สีลวนาคราช): พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญาช้างเผือกผู้มีศีลธรรม อาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์ วันหนึ่งได้ช่วยเหลือพรานป่าชาวเมืองพาราณสีที่หลงทางและกลัวตายให้ออกจากป่า โดยเลี้ยงดูและพามาส่งถึงถิ่นมนุษย์ พร้อมทั้งกำชับไม่ให้บอกที่อยู่ของตนแก่ใคร
• ความเนรคุณของพรานป่า: พรานป่าผู้มีสันดานทำลายมิตร กลับนำความลับไปบอกพวกช่างสลักงา และเดินทางกลับมาหลอกขอตัดงาของพระโพธิสัตว์ถึงหลายครั้ง พระโพธิสัตว์ด้วยความเมตตาและมุ่งปรารถนาพระสัพพัญญุตญาณจึงยอมสละให้อย่างไม่ลังเล
• จุดจบของคนอกตัญญู: หลังจากพรานใจบาปตัดโคนงาและหลีกไป แผ่นดินหนาก็ไม่สามารถทานรับความชั่วของเขาได้ จึงแยกออกและเปลวไฟจากมหานรกอเวจีได้ขึ้นมาห่อหุ้มตัวเขาลงสู่นรกทันที
• คติธรรมจากรุกขเทวดา: รุกขเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่าได้กล่าวคาถาแสดงธรรมว่า แม้ใครจะมอบสมบัติหรือแผ่นดินทั้งหมดให้แก่คนอกตัญญูผู้คอยมองหาช่องทางเนรคุณอยู่เป็นนิตย์ ก็ไม่อาจทำให้คนเช่นนั้นพอใจหรือสำนึกในบุญคุณได้เลย

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงแสดงการประชุมชาดกโดยระบุว่า พรานป่าผู้ทำลายมิตรในครั้งนั้นคือ พระเทวทัต รุกขเทวดาคือ พระสารีบุตร และพญาช้างผู้มีศีลคือ พระองค์เอง