มิตตวินทชาดก

มิตตวินทชาดก จากขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร) เป็นพระธรรมเทศนาที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงภิกษุผู้ว่ายากรูปหนึ่ง โดยย้อนเรื่องราวในอดีตกาลสมัยพระพุทธเจ้ากัสสปะ เพื่อแสดงให้เห็นถึงโทษภัยอันหนักหน่วงของการตกอยู่ใต้อำนาจความโลภและความทะยานอยากอันไม่มีที่สิ้นสุด

ใจความสำคัญของชาดกเรื่องนี้กล่าวถึงวิบากกรรมของเนรยิกสัตว์ (สัตว์นรก) ตนหนึ่ง ซึ่งในอดีตชาติเคยเป็นมิตตวินทกะ ผู้ไม่รู้จักพอใจในสิ่งที่ตนมี แม้จะได้รับความสุขและทรัพย์สมบัติอันประเสริฐ เช่น นางเวมานิกเปรต 4 นางในมหาสمุทร ก็ยังไม่พอใจ กลับมีความปรารถนาเกินส่วน ดำเนินทางต่อไปจนได้นางถึง 8 นาง และทวีความโลภมากขึ้นเรื่อย ๆ ผลแห่งความโลภที่ไม่รู้จบนี้ ทำให้เขาต้องมารับโทษทัณฑ์อันทรมาน โดยมีกงจักรกรด (จักรเหล็กคมปานมีดโกน) หมุนวนพัดอยู่บนศีรษะตลอดเวลา ซึ่งพระโพธิสัตว์ (ผู้เสวยพระชาติเป็นเทวบุตรในครั้งนั้น) ได้อธิบายเหตุแห่งกรรมว่า เกิดจากการถูกตัณหาความทะยานอยากครอบงำและตัดรอน จนต้องมารับผลกรรมเช่นนี้

คำสอนหลักและข้อคิดจากพระสูตร:

• โทษของความโลภ: ความปรารถนาที่ไม่รู้จักพอหรือความโลภเกินส่วน เป็นกิเลสตัวร้ายที่นำพาชีวิตไปสู่ความพินาศและความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส
• ความสันโดษ: ควรมีความยินดีและพอใจในลาภ ยศ และสิ่งที่ตนมีอยู่ตามได้ตามมีตามได้ ไม่ควรดิ้นรนไขว่คว้าด้วยความโลภอย่างไร้ขีดจำกัด
• การเชื่อมโยงชาดก: ในกาลต่อมา มิตตวินทกะผู้มีความโลภและว่ายากในอดีต ได้กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุผู้ว่ายากในปัจจุบัน ส่วนเทวบุตรผู้แสดงธรรมโปรดในครั้งนั้น คือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั่นเอง