ทุพพลกัฏฐชาดก

ทุพพลกัฏฐชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงเรื่องราวของความกลัวตาย และการสอนให้มีสติปัญญาพิจารณาความเป็นจริงของชีวิต โดยมีรายละเอียดและคำสอนสำคัญดังนี้

• ที่มาของชาดก: พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุขลาดรูปหนึ่ง ณ พระเชตวันมหาวิหาร ภิกษุรูปนี้เป็นผู้กลัวตายอย่างมาก มักสะดุ้งกลัวต่อเสียงต่าง ๆ เช่น เสียงลมพัด เสียงไม้แห้ง หรือเสียงนก เนื่องจากไม่เคยเจริญมรณัสสติกัมมัฏฐาน พระองค์จึงทรงนำเรื่องราวในอดีตมาสาธกเตือนสติ
• เรื่องราวในอดีต: ครั้งพระเจ้าพาราณสีทรงให้ฝึกมงคลหัตถี ช้างตัวดังกล่าวถูกฝึกให้มีความไม่พรั่นพรึงโดยการมัดไว้และล้อมด้วยคนถือหอก ช้างเกิดความกลัวอย่างรุนแรงจึงทำลายเสาตะลุงหนีเข้าป่าหิมพานต์ แม้จะรอดชีวิตมาได้ แต่ช้างตัวนั้นก็ยังคงหวาดผวาต่อเสียงลมและเสียงไม้แห้งอยู่เสมอ จนร่างกายซูบผอมและไม่มีความสุข รุกขเทวดา (พระโพธิสัตว์) จึงได้กล่าวคาถาเตือนสติ
• คาถาและคำสอนหลัก:
  "ลมย่อมพัดไม้แห้งที่ทุรพลในป่านี้ แม้มีจำนวนมากมายให้หักลง แน่ะ ช้างตัวประเสริฐ ถ้าท่านมัวกลัวต่อไม้แห้งนั้น ท่านจักซูบผอมเป็นแน่"
  คำสอนนี้เปรียบเสมือนการเตือนว่า การหวาดกลัวต่อสิ่งที่ไม่เป็นอันตรายหรือสิ่งที่เป็นธรรมชาติย่อมทำให้ตนเองเดือดร้อนและซูบผอมโดยเปล่าประโยชน์
• บทสรุปและการประชุมชาดก: เมื่อรุกขเทวดาให้โอวาท ช้างตัวนั้นก็หายกลัวตั้งแต่นั้นมา พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า ช้างที่กลัวในครั้งนั้นได้มาเป็นภิกษุขลาดรูปนี้ ส่วนรุกขเทวดาผู้ให้โอวาทได้มาเป็นพระองค์เอง