พาหิยชาดก

พาหิยชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เมืองเวสาลี เพื่อปรารภถึงเจ้าลิจฉวีพระองค์หนึ่งที่มีพระชายารูปร่างอ้วนท้วมและไร้มารยาท แต่ก็ยังทรงอภิรมย์ด้วย พระองค์จึงทรงระลึกชาติด้วยบุพเพนิวาสานุสติญาณและตรัสเล่าเรื่องราวในอดีตกาล

ในอดีต ณ เมืองพาราณสี พระเจ้าพรหมทัตได้ทอดพระเนตรเห็นหญิงชนบทรูปร่างอ้วนคนหนึ่งกำลังถ่ายอุจจาระบริเวณท้องพระลานหลวงโดยใช้ผ้านุ่งคลุมหัวและรีบลุกขึ้น แม้จะดูไร้ความละอาย แต่พระราชาทรงดำริว่านางอาจมีสุขภาพดีและวัตถุบริสุทธิ์ จึงทรงแต่งตั้งให้นางเป็นอัครมเหสี จนกระทั่งนางประสูติพระโอรสซึ่งต่อมาได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พระโพธิสัตว์ซึ่งเสวยพระชาติเป็นอำมาตย์ ได้กล่าวสอนและยกย่องคุณค่าของการศึกษาศิลปะผ่านคาถาประจำชาดกนี้

หมวดหมู่และใจความสำคัญของเรื่อง:

• คุณค่าของการศึกษา: การมีความรู้หรือศิลปะติดตัวย่อมเป็นประโยชน์ แม้แต่เรื่องเล็กน้อยก็อาจส่งผลให้ชีวิตประสบความสำเร็จได้
• ความพึงพอใจของมนุษย์: สิ่งที่คนหนึ่งมองว่าไม่ดี แต่อาจเป็นที่ถูกใจหรือตอบโจทย์ของอีกคนหนึ่งได้
• กฎแห่งกรรมและการกลับชาติมาเกิด: คู่สามีภรรยาในอดีตได้กลับชาติมาเกิดเป็นเจ้าลิจฉวีและพระชายาในปัจจุบัน ส่วนอำมาตย์ผู้เป็นบัณฑิตคือพระองค์เอง