วัฏฏกชาดก

วัฏฏกชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความสำคัญของการใช้ปัญญาและความคิดในการเอาตัวรอดจากภัยพิบัติ โดยมีพระศาสดาทรงนำมาปรารภเหตุการณ์ของบุตรอุตตรเศรษฐีผู้ตั้งสัจจะอธิษฐานและใช้ความคิดในยามคับขัน จนกระทั่งได้ออกบวชและบรรลุอรหัตผลในเวลาต่อมา

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญานกกระจาบ และถูกนายพรานจับตัวไปขังไว้เพื่อรอขาย พระโพธิสัตว์ได้ใช้ปัญญาพิจารณาหาหนทางรอดโดยการแกล้งงดอาหารและน้ำ จนร่างกายซูบผอมเหลือแต่หนังหุ้มกระดูก ทำให้ไม่มีผู้ใดต้องการซื้อ นายพรานจึงนำออกมาตรวจสอบดู เมื่อสบโอกาสที่นายพรานเผลอ พระโพธิสัตว์จึงกางปีกบินหนีรอดกลับคืนสู่ป่าได้สำเร็จ พร้อมทั้งกล่าวคาถาแสดงถึงอานุภาพแห่งความคิดว่า บุรุษผู้ไม่ใช้ความคิดย่อมไม่ได้ผลพิเศษ การพ้นจากความตายและการจองจำย่อมสำเร็จได้ด้วยอุบายที่แยบคาย

ใจความสำคัญและคำสอนหลักจากพระสูตรนี้สรุปได้ดังนี้:

• ความเพียรทางปัญญา: ในยามที่เผชิญกับความทุกข์ยากหรือภัยอันตราย ผู้มีปัญญาไม่ควรปล่อยให้จิตใจหดหู่ แต่ต้องรู้จักใช้ความคิดและอุบายเพื่อหาทางออก
• การหลุดพ้นจากบ่วงกิเลสและวัฏสงสาร: การใช้ความคิดพิจารณาโดยแยบคาย (เช่น การเห็นอัฐิกสัญญาในกายสังขาร) นำมาซึ่งความเบื่อหน่ายในกิเลสและเป็นบาทฐานสำคัญในการปฏิบัติธรรมเพื่อความหลุดพ้น

ในท้ายที่สุด พระศาสดาทรงประชุมชาดกโดยทรงระบุว่า พญานกกระจาบผู้ใช้ปัญญาเอาตัวรอดได้ในครั้งนั้น ได้มาเป็นพระองค์เองในปัจจุบัน