จันทาภชาดก

จันทาภชาดก เป็นพระชาดกในขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย (MMR id: 3083, uid: ja135) ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่อปรารภการพยากรณ์ปัญหาของพระสารีบุตรเถระ ณ ประตูสังกัสนคร

ใจความสำคัญของชาดกเรื่องนี้กล่าวถึงพระโพธิสัตว์ ซึ่งในอดีตกาลเกิดเป็นดาบสและกำลังจะมรณภาพอยู่ที่ชายป่า ได้ถูกพวกอันเตวาสิก (ศิษย์) ซักถามปัญหาธรรม จนกระทั่งภายหลังเมื่อบังเกิดเป็นพรหมแล้ว ได้มาปรากฏกายบนอากาศเพื่อไขปัญหาและแสดงธรรมแก่เหล่าดาบสผู้ยังไม่เข้าใจ โดยมีคาถาหลักแสดงถึงหนทางสู่พรหมโลก ดังนี้:

• การเจริญกสิณ: การใช้ปัญญาหยั่งรู้และกำหนดแสงจันทร์และแสงอาทิตย์ เป็นอุบายในการบำเพ็ญกสิณ (โอทาตกสิณและปีตกสิณ)
• การฝึกจิต: การแผ่จิตไปตามแสงนั้นจนเกิดปฏิภาคกสิณ และสามารถเจริญฌานจนถึงขั้นที่ไม่มีวิตก
• ผลแห่งการปฏิบัติ: ผู้ที่บำเพ็ญสมาธิภาวนาด้วยวิธีการดังกล่าว ย่อมส่งผลให้จิตใจเข้าถึงและบังเกิดใน อาภัสสรพรหมโลก

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาประชุมชาดก โดยทรงระบุว่า อันเตวาสิกผู้ใหญ่ ในครั้งนั้นได้มาเป็น พระสารีบุตร ส่วน ท้าวมหาพรหม (พระโพธิสัตว์ผู้มาแสดงธรรม) ได้มาเป็น พระองค์เอง ในกาลปัจจุบัน