อุภโตภัฏฐชาดก

อุภโตภัตถชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความพินาศและความเสื่อมเสียประโยชน์ทั้งทางโลกและทางธรรม เปรียบเสมือนคนโง่เขลาที่ไม่สามารถรักษาประโยชน์ใดไว้ได้เลย พระศาสดาทรงนำมาตรัสเล่า ณ พระวิหารเวฬุวัน เพื่อปรารภถึงพระเทวทัต ผู้บวชในพระพุทธศาสนาแล้วแต่กลับเสื่อมจากโภคะทางคฤหัสถ์ และไม่สามารถบำเพ็ญประโยชน์ในความเป็นสมณะให้บริบูรณ์ได้

ใจความสำคัญของเรื่อง กล่าวถึงในอดีตกาล พรานเบ็ดคนหนึ่งพาบุตรชายไปตกปลาในบึง เมื่อเบ็ดติดตอไม้มือสมัครเล่นจึงคิดอุบายให้ลูกกลับไปบอกภรรยาที่บ้านให้หาเรื่องทะเลาะกับเพื่อนบ้าน เพื่อไม่ให้ใครมาทวงส่วนแบ่งปลาตัวใหญ่ ส่วนตนเองได้ถอดผ้าไว้บนบกแล้วกระโดดลงน้ำ ผลปรากฏว่านัยน์ตาแตกเพราะชนตอไม้ ผ้าที่วางไว้ถูกขโมยขโมยไป ส่วนภรรยาที่บ้านก็ทำตามแผนจนเกิดวิวาทใหญ่โต ถูกปรับสินไหมและถูกเฆี่ยนตี รุกขเทวดาผู้สถิตอยู่ ณ ที่นั้นจึงกล่าวคาถาเตือนสติถึงความหายนะที่เกิดขึ้นทั้งสองด้าน

หมวดหมู่คำสอนหลักของชาดก:

• ความประมาทและโลภ: การกระทำด้วยความโลภโดยขาดสติปัญญา ย่อมนำมาซึ่งความเสียหายย่อยยับ
• การสูญเสียประโยชน์ทั้งสองสถาน: เปรียบคนพาลที่ไม่ประสบความสำเร็จทั้งทางโลกและทางธรรม
• ผลแห่งกรรมชั่ว: บุคคลผู้มีจิตใจอกุศล ย่อมได้รับความทุกข์เดือดร้อนทั้งตนเองและคนรอบข้าง

ในบทสรุปชาดกนี้ พรานเบ็ดผู้โง่เขลาในครั้งนั้นได้มาเกิดเป็น พระเทวทัต ส่วนรุกขเทวดาผู้มีปัญญาและกล่าวคาถาตักเตือน คือ พระตถาคตเจ้า นั่นเอง