โคธชาดก

โคธชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ พระวิหารเวฬุวัน เพื่อตักเตือนภิกษุรูปหนึ่งที่ประพฤติปฏิบัติผิดด้วยการคบหาคนชั่ว โดยมีเนื้อหาสรุปใจความสำคัญและข้อคิดหลักดังนี้

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญาเหี้ย มีบริวารอาศัยอยู่ร่วมกันบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ วันหนึ่ง โคธปิลลิกะ ซึ่งเป็นบุตร ได้ไปผูกandทำความสนิทสนมกับกิ้งก่าตัวหนึ่ง แม้พญาเหี้ยจะกล่าวตักเตือนและห้ามปรามหลายครั้งด้วยเล็งเห็นว่ากิ้งก่ามีกำเนิดต่ำและอาจนำภัยพิบัติมาสู่หมู่คณะ แต่บุตรก็ไม่เชื่อฟัง พญาเหี้ยจึงเตรียมทางหนีทีไล่ไว้ด้วยการทำปล่องลมสำรองไว้

ต่อมา กิ้งก่าได้รับความเดือดร้อนจากการที่โคธปิลลิกะชอบโถมทับด้วยความเอ็นดู จึงคิดแก้แค้นและร่วมมือกับนายพรานป่า นำทางไปทำลายล้างตระกูลเหี้ยด้วยการสุมไฟและควันพิษเข้าไปในโพรง พร้อมทั้งให้สุนัขคอยดักทำร้าย ทำให้ฝูงเหี้ยล้มตายเป็นจำนวนมาก พระโพธิสัตว์และบริวารที่เชื่อฟังคำเตือนจึงรอดชีวิตหนีรอดไปได้ทางปล่องลม พร้อมกับกล่าวคาถาเตือนใจถึงโทษของการคบคนชั่ว

• โทษของการคบคนชั่ว: ผู้ที่คบหาคนพาลย่อมไม่พบความสุขที่แท้จริง มีแต่จะนำพาตนเองและหมู่คณะไปสู่ความพินาศย่อยับ
• ความกตัญญูกตเวทีและการเชื่อฟังคำสอน: การไม่เชื่อฟังคำตักเตือนของผู้มีพระคุณหรือผู้มีปัญญา ย่อมนำภัยมาสู่ชีวิต
• การเตรียมพร้อม: ผู้มีปัญหาย่อมรู้จักระแวดระวังภัยและเตรียมหนทางแก้ไขปัญหาไว้ล่วงหน้า

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงแสดงการ ประชุมชาดก ว่า กิ้งก่าในครั้งนั้นคือพระเทวทัต, โคธปิลลิกะผู้ไม่เชื่อฟังคือภิกษุผู้คบหาฝ่ายผิด, ส่วนพญาเหี้ยผู้มีปัญญาคือพระองค์เองในปัจจุบัน