สิงคาลชาดก

สิคาลชาดก ว่าด้วยเรื่องราวเตือนใจเกี่ยวกับการกระทำสิ่งใด ๆ โดยปราศจากการพิจารณาไตร่ตรองและการขาดปัญญา ซึ่งนำไปสู่ความพินาศย่อยยับดังเช่นอุทาหรณ์ในอดีตชาติ

ในอดีตกาล มีราชสีห์โพธิสัตว์และน้อง ๆ อาศัยอยู่ ณ ถ้ำทอง ใกล้กับภูเขาเงินซึ่งมีสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งอาศัยอยู่ สุนัขจิ้งจอกเกิดหลงรักนางราชสีห์ผู้น้องและเอ่ยปากขอสมสู่ แต่นางราชสีห์รังเกียจและถือว่ามีศักดิ์ศรีสูงกว่า จนตรอมใจจะตาย เมื่อบรรดาราชสีห์ผู้พี่กลับมาและรู้เรื่อง จึงพากันโกรธและวิ่งเข้าไปเพื่อจะฆ่าสุนัขจิ้งจอก แต่เนื่องจากขาดความรอบคอบและไม่รู้ว่าสุนัขจิ้งจอกซ่อนตัวอยู่ในถ้ำแก้วผลึก ลูกราชสีห์ทั้ง 6 ตัวจึงวิ่งชนถ้ำด้วยความรีบร้อนจนหัวใจวายตายทั้งหมด มีเพียงราชสีห์โพธิสัตว์ผู้พี่ใหญ่ที่มีปัญญา พิจารณาและตรวจสอบถิ่นที่อยู่ของสุนัขจิ้งจอกอย่างรอบคอบ จึงไม่รีบร้อนทำร้ายตัวเอง แต่ได้ใช้วิธีส่งเสียงบันลือสีหนาทกึกก้อง ทำให้สุนัขจิ้งจอกเกิดความหวาดกลัวอย่างขีดสุดจนหัวใจแตกตายไปในที่สุด

ชาดกเรื่องนี้แสดงให้เห็นถึงคำสอนสำคัญ ดังนี้:

• โทษของการไม่พิจารณา: การทำงานด้วยความรีบร้อน ผลุนผลัน และขาดการไตร่ตรอง เปรียบเหมือนการกินของร้อนโดยไม่เป่า ซึ่งย่อมย้อนกลับมาเผาผลาญและทำลายตนเอง
• คุณค่าของปัญญา: ผู้ที่มีปัญญาจะรู้จักสังเกตและวิเคราะห์ปัญหาอย่างถี่ถ้วน ก่อนที่จะลงมือกระทำการใด ๆ จึงสามารถเอาชนะอุปสรรคได้โดยไม่เกิดความเสียหาย

ในท้ายที่สุด พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงอภิสมันตนาการว่า สุนัขจิ้งจอกในครั้งนั้นได้มาเกิดเป็นบุตรช่างกัลบกผู้หลงรักเจ้าหญิงลิจฉวีจนถึงแก่ความตายในปัจจุบันชาติ ส่วนราชสีห์พี่ใหญ่คือกาลพระองค์เอง