สันถวชาดก

สันถวชาดก ว่าด้วยเรื่องความสนิทสนม เป็นชาดกที่สอนให้รู้จักการคบหาและการเลือกความสัมพันธ์ โดยพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเทศนานี้เพื่อเตือนสติภิกษุถึงความไร้ประโยชน์ของการบูชาไฟอย่างผิดวิธี และชี้ให้เห็นถึงอานิสงส์ของการคบหาสัตบุรุษ

เรื่องราวในอดีตกล่าวถึงพระโพธิสัตว์ที่ออกบวชเป็นฤาษีในป่าและบำเพ็ญตบะด้วยการบูชาไฟ วันหนึ่งท่านได้ข้าวปายาสและสัปปิ (เนยใส) จึงนำไปถวายไฟด้วยความศรัทธา แต่ไฟกลับลุกโชนจนเผาบรรณศาลาที่ท่านสร้างขึ้นมาอย่างยากลำบากจนหมดสิ้น พระโพธิสัตว์จึงเกิดปัญญาเห็นโทษของการให้สิ่งของแก่ผู้ที่ไม่เหมาะสมเปรียบเสมือนการคบคนชั่ว จึงได้กล่าวคาถาเตือนใจว่า ความสนิทสนมกับคนเลวทรามเป็นสิ่งที่ชั่วช้าที่สุด เพราะไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ ซ้ำยังนำความเดือดร้อนมาให้

ต่อมาพระโพธิสัตว์ได้พบแม่เนื้อชื่อว่า "สามา" ซึ่งมีความสนิทสนมกับราชสีห์ เสือโคร่ง และเสือเหลือง จนสัตว์เหล่านั้นยอมให้แม่เนื้อเลียปากโดยไม่ทำร้ายกัน ทำให้ท่านเข้าใจถึงความสำคัญของมิตรแท้ จึงได้กล่าวคาถาสรรเสริญว่า ความสนิทสนมกับสัตบุรุษเป็นสิ่งที่ประเสริฐยิ่ง เพราะความรักใคร่กลมเกลียวสามารถเปลี่ยนศัตรูให้เป็นมิตรและสร้างความสันติสุขได้

สรุปคำสอนหลัก:

• การเลือกคบคน: ความสนิทสนมกับคนพาลมีแต่จะนำความเดือดร้อนและวิบัติมาให้
• คุณค่าของสัตบุรุษ: ความสนิทสนมกับคนดีเปรียบเสมือนเกราะป้องกันและสร้างความสามัคคีแม้ในหมู่สัตว์ที่ต่างเผ่าพันธุ์
• ปัญญาในการดำเนินชีวิต: ควรใช้สติพิจารณาให้รอบคอบก่อนจะมอบความไว้วางใจหรือความสนิทสนมแก่ผู้ใด

พระโพธิสัตว์ได้บำเพ็ญเพียรจนสำเร็จอภิญญาและสมาบัติ ก่อนจะไปบังเกิดในพรหมโลกหลังจากสิ้นชีพในชาตินั้น