อินทสมานโคตตชาดก

อินทสมานโคตตชาดก เป็นชาดกที่สอนเรื่องการเลือกคบหาสมาคมและการเชื่อฟังคำตักเตือนของผู้รู้ โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับดาบสชื่ออินทสมานโคตร ผู้ซึ่งมีความดื้อรั้น ไม่ยอมเชื่อฟังคำตักเตือนของพระโพธิสัตว์ที่ห้ามไม่ให้เลี้ยงลูกช้างไว้ในอาศรม ด้วยเหตุผลที่ว่าสัตว์เดรัจฉานเมื่อเติบใหญ่ย่อมไม่สำนึกในบุญคุณและอาจทำอันตรายต่อผู้เลี้ยงได้ แต่ดาบสกลับละเลยคำเตือนนั้นจนกระทั่งเมื่อช้างโตขึ้นและเกิดอาการตกมัน มันได้ทำลายบรรณศาลาและทำร้ายดาบสจนถึงแก่ความตายในที่สุด

จากเหตุการณ์ดังกล่าว พระโพธิสัตว์ได้แสดงธรรมเพื่อสอนเหล่าดาบสถึงโทษของการคลุกคลีกับคนพาลและคุณประโยชน์ของการคบหาสัตบุรุษ โดยมีใจความสำคัญและหลักคำสอนดังนี้:

• การเลือกคบมิตร: ไม่ควรทำความสนิทสนมกับคนชั่วหรืออนารยชน เพราะคนเหล่านี้แม้จะอยู่ร่วมกันนานเพียงใด ก็ไม่สามารถเปลี่ยนนิสัยให้เป็นคนดีได้ และอาจสร้างความเดือดร้อนให้ในภายหลัง
• เกณฑ์การคบหา: ควรเลือกคบเฉพาะผู้ที่มี ศีล ปัญญา และสุตะ (ความรู้) เสมอกันกับตน เพราะการสมาคมกับสัตบุรุษย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญอย่างแท้จริง
• โทษของการเป็นคนสอนยาก: การไม่เชื่อฟังคำตักเตือนของบัณฑิตและทำตัวเป็นผู้ว่ายาก ย่อมนำมาซึ่งความพินาศแก่ตนเอง เฉกเช่นที่เกิดขึ้นกับดาบสอินทสมานโคตร

พระพุทธเจ้าทรงนำเรื่องในอดีตนี้มาแสดงเพื่อสอนภิกษุรูปหนึ่งที่ไม่ยอมเชื่อฟังคำสอนของพระองค์ โดยทรงสรุปว่า ดาบสอินทสมานโคตรในอดีตชาติคือภิกษุผู้ว่ายากรูปนั้น ส่วนครูประจำคณะดาบสคือพระองค์เองในกาลต่อมา