ทุทททชาดก

ทุทททชาดก ว่าด้วยคติของคนดีและคนชั่ว เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงปรารภเหตุการณ์การถวายมหาทานของกลุ่มอุบาสกอุบาสิกาในกรุงสาวัตถี ซึ่งได้นิมนต์พระพุทธองค์และพระภิกษุสงฆ์มารับทานตลอด 7 วัน โดยผู้ที่เป็นหัวหน้าคณะได้กราบทูลขอให้ผลแห่งทานนี้แผ่ไปถึงทุกคนในคณะอย่างทั่วถึง พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าอดีตนิทานที่พระองค์เคยเสวยพระชาติเป็นฤๅษีผู้เป็นครูประจำคณะ เพื่ออนุโมทนาทานของเหล่าสาธุชนในครั้งนั้น

เนื้อหาหลักของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความแตกต่างระหว่าง สัตบุรุษ (คนดี) และ อสัตบุรุษ (คนพาล) ในแง่ของการกระทำและการรับผลกรรม โดยมีคำสอนที่สำคัญดังนี้:

• คุณค่าของการให้: การให้ทานและการทำกรรมที่เป็นกุศลอย่างยิ่งยวดเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก คนพาลหรืออสัตบุรุษมักไม่สามารถทำตามหรือเข้าใจในวิถีแห่งการให้ของบัณฑิตได้
• ความลึกซึ้งของธรรม: ธรรมของสัตบุรุษนั้นรู้ได้ยากและยากจะเข้าถึงสำหรับผู้ที่ไม่ได้ฝึกฝนตนเอง เพราะผลของทานและความดีเป็นเรื่องละเอียดอ่อน
• คติที่แตกต่าง: ผลแห่งการกระทำย่อมส่งผลต่อภพภูมิเบื้องหน้าอย่างชัดเจน ผู้ที่ไม่มีศรัทธา ไม่ให้ทาน และไม่รักษาศีลย่อมต้องไปสู่นรก ส่วนผู้ที่เป็นสัตบุรุษ หมั่นให้ทาน รักษาศีล และบำเพ็ญสุจริตย่อมมีสวรรค์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า

พระธรรมเทศนานี้สรุปให้เห็นว่า ทานที่ทำด้วยใจเลื่อมใส นั้นไม่มีคำว่าน้อย และการกระทำความดีของสัตบุรุษนั้นย่อมมีอานิสงส์นำพาไปสู่ความสุขในสัมปรายภพ ท้ายที่สุดพระศาสดาทรงประชุมชาดกว่า หมู่ฤๅษีในครั้งนั้นคือพุทธบริษัทในปัจจุบัน และครูประจำคณะคือตัวพระองค์เอง