คิริทัตตชาดก

คิริทัตตชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติภิกษุรูปหนึ่งที่มักคบหาคนพาล จนกลายเป็นผู้มีความประพฤติเสื่อมเสีย โดยทรงย้อนอดีตไปเมื่อครั้งพระโพธิสัตว์เป็นอำมาตย์ในสมัยพระเจ้าสามะแห่งกรุงพาราณสี พระราชาทรงมีม้ามงคลชื่อ ปัณฑวะ ซึ่งปกติเป็นม้าที่มีความสง่างาม แต่ต่อมาม้าตัวนี้กลับแสดงอาการเดินขากะเผลกคล้ายคนพิการ จนพระราชาทรงวิตกกังวลและส่งแพทย์มาตรวจก็ไม่พบความผิดปกติทางร่างกาย พระโพธิสัตว์จึงได้รับมอบหมายให้ตรวจสอบ จนพบความจริงว่า ม้าตัวนี้ได้รับอิทธิพลจาก คิริทัต คนเลี้ยงม้าที่มีขาพิการ เมื่อม้าเดินตามหลังและเฝ้าสังเกตพฤติกรรมคนเลี้ยงทุกวัน จึงซึมซับเอาลักษณะการเดินที่ผิดปกตินั้นมาเลียนแบบโดยไม่รู้ตัว

พระโพธิสัตว์จึงถวายคำแนะนำว่า หากต้องการให้ม้ากลับมาเป็นปกติ ต้องเปลี่ยนคนเลี้ยงม้าใหม่ โดยจัดหาผู้ที่มีบุคลิกลักษณะสง่างามและมีมารยาทดีมาคอยดูแลและฝึกซ้อม ม้าก็จะซึมซับเอาความปกติและจริยวัตรที่ดีงามนั้นมาปฏิบัติตาม จนในที่สุดม้าก็กลับมาเป็นม้าที่สมบูรณ์ดังเดิม พระศาสดาทรงสรุปว่าการคบเพื่อนหรืออยู่ใกล้ชิดผู้ใด ย่อมทำให้เรามีพฤติกรรมคล้ายผู้นั้น จึงควรเลือกคบแต่กัลยาณมิตรเพื่อความเจริญของตนเอง

ข้อคิดและคำสอนสำคัญ:

• อิทธิพลของสิ่งแวดล้อม: มนุษย์และสัตว์ย่อมมีการเรียนรู้และเลียนแบบสิ่งที่ตนพบเห็นหรืออยู่ใกล้ชิดเสมอ
• การเลือกคบคน: พึงหลีกเลี่ยงการคบคนพาล เพราะจะทำให้พลอยมีพฤติกรรมเสื่อมเสียตามไปด้วย
• กัลยาณมิตรเป็นสิ่งสำคัญ: การอยู่ใกล้ชิดผู้ที่มีความประพฤติดี ย่อมเป็นการขัดเกลาตนเองให้เป็นคนดีโดยธรรมชาติ