อัสสกชาดก

อัสสกชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อสอนภิกษุผู้เกิดความกระสันอยากลาสิกขาเพราะคิดถึงภรรยาเก่า โดยทรงเล่าถึงอดีตชาติของภิกษุรูปนั้นที่เคยเป็นพระเจ้าอัสสกะผู้มีความโศกเศร้าอย่างหนักจากการสูญเสียพระมเหสีนามว่า อุพพรี จนไม่ยอมประกอบพระราชกรณียกิจและเก็บพระศพไว้ข้างพระแท่นบรรทมเป็นเวลาถึง 7 วัน

พระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นดาบสผู้มีอภิญญาได้ใช้ทิพยจักษุตรวจดูและเห็นความทุกข์ของพระราชา จึงเหาะมายังอุทยานและอาสาจะช่วยให้พระราชาได้พบกับพระมเหสีอีกครั้ง โดยพระโพธิสัตว์ได้บันดาลให้หนอนสองตัวที่เกิดจากก้อนโคมัยชำแรกออกมา แล้วทำให้หนอนนั้นพูดภาษามนุษย์ได้ เมื่อพระราชาถามถึงอดีตมเหสี นางหนอนกลับตอบว่าตนคือนางอุพพรีในชาติก่อน แต่บัดนี้ในภพภูมิใหม่ นางมีความรักใคร่และผูกพันกับหนอนตัวผู้มากกว่าพระเจ้าอัสสกะ และกล่าวเปรียบเทียบว่า "ความสุขและความทุกข์ใหม่ย่อมปกปิดความสุขและความทุกข์เก่าไว้เสมอ" ทำให้พระราชาเกิดความสลดสังเวชและตื่นจากความลุ่มหลงในอดีต

คำสอนและบทสรุปของเรื่อง:

• ความไม่เที่ยงของสังขาร: ความรักความใคร่ในอดีตเป็นเพียงสิ่งที่เกิดขึ้นแล้วดับไป เมื่อภพภูมิเปลี่ยนไป ความผูกพันย่อมเปลี่ยนไปตามกาลเวลา
• โทษของความลุ่มหลง: การยึดติดในอดีตทำให้เกิดความทุกข์ทรมานอย่างหนัก การมองเห็นความเป็นจริงของธรรมชาติช่วยให้จิตใจปล่อยวางได้
• การตั้งอยู่ในธรรม: เมื่อพระเจ้าอัสสกะได้สติ จึงทรงเลิกโศกเศร้าและกลับมาปกครองบ้านเมืองด้วยความเป็นธรรม

ในท้ายที่สุด พระศาสดาทรงแสดงธรรมจนภิกษุผู้นั้นบรรลุโสดาปัตติผล โดยทรงสรุปว่านางอุพพรีคืออดีตภรรยา พระเจ้าอัสสกะคือภิกษุรูปนั้น มาณพคือพระสารีบุตร และพระโพธิสัตว์คือพระองค์เอง