ทุติยปลายิตชาดก

ทุติยปลายิชาดก เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติผู้ที่พ่ายแพ้ต่อบารมีของพระองค์ โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับการเผชิญหน้ากันระหว่างพระโพธิสัตว์ ซึ่งเสวยราชสมบัติเป็นพระราชาแห่งเมืองพาราณสี กับพระเจ้าคันธารราชแห่งเมืองตักกสิลาที่ยกทัพมาหมายจะยึดครองเมือง

ในเหตุการณ์อดีต พระเจ้าคันธารราชได้โอ้อวดถึงความยิ่งใหญ่ของกองทัพตนว่ามากมายนับไม่ถ้วน ยากที่ศัตรูใดจะต้านทานได้ เหมือนทะเลที่ฝูงกาไม่อาจบินข้าม หรือภูเขาที่ลมไม่อาจทำให้สั่นคลอน ทว่าเมื่อพระโพธิสัตว์ปรากฏกายขึ้นบนป้อมปราการด้วยพระรัศมีอันสง่างามและน่าเกรงขาม พระเจ้าคันธารราชกลับเกิดความหวาดกลัวจนต้องถอยทัพหนีไป พระโพธิสัตว์ได้ตรัสสอนว่า ผู้ที่ถูกความเร่าร้อนคือ ราคะ โทสะ โมหะ และมานะ เผาลนอยู่ ย่อมไม่สามารถเอาชนะผู้ที่มีบารมีธรรมได้ กองทัพของพระองค์จะย่ำยีความพยศของศัตรูให้แหลกรานดุจช้างเมามันเหยียบไม้อ้อ

ในยุคพุทธกาล พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบเรื่องนี้กับเหตุการณ์ของ ปลายิปริพาชก ผู้ซึ่งเมื่อได้พบเห็นพระพักตร์อันสง่างามของพระศาสดาก็เกิดความเกรงขามจนต้องรีบหนีไปเช่นเดียวกัน โดยพระองค์ทรงสรุปว่า ปริพาชกผู้นี้ในอดีตชาติก็คือพระเจ้าคันธารราชนั่นเอง

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก:

• อำนาจแห่งบารมี: บารมีธรรมและความสงบเยือกเย็นสามารถสยบความโอ้อวดและความก้าวร้าวของผู้อื่นได้
• โทษของกิเลส: ผู้ที่ถูกราคะ โทสะ โมหะ และมานะครอบงำ ย่อมขาดสติปัญญาและพ่ายแพ้ต่อสถานการณ์ต่างๆ
• ความประมาท: การยึดติดในกำลังกายหรือกำลังทหารโดยปราศจากธรรมะ เป็นเพียงการพร่ำเพ้อของคนเขลาที่ไม่อาจต้านทานผู้มีคุณธรรมได้