เอกปทชาดก

เอกปทชาดก เป็นเรื่องราวที่สอนให้เห็นถึงความสำคัญของ "ความเพียร" ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างประโยชน์ทั้งปวง โดยมีเนื้อหาสำคัญเริ่มต้นจากกุฎุมพีท่านหนึ่งนำบุตรชายไปทูลถามปัญหาต่อพระพุทธเจ้า ณ เชตวันมหาวิหารว่า "มีเหตุเพียงประการเดียวหรือไม่ ที่สามารถทำให้เกิดประโยชน์ได้หลายอย่าง" พระพุทธองค์จึงทรงระลึกชาติไปถึงอดีตเมื่อครั้งเสวยพระชาติเป็นเศรษฐีผู้พ่อ ได้สั่งสอนบุตรชายด้วยคาถาที่เปี่ยมด้วยคุณค่า ดังนี้

• นิยามของความเพียร: ความเพียรในที่นี้ไม่ใช่เพียงความขยันทั่วไป แต่ต้องเป็นความเพียรที่ประกอบด้วย ปัญญา (ญาณ) ในการเลือกว่าสิ่งใดควรทำ และตั้งอยู่บนพื้นฐานของ ศีล และ ขันติ (ความอดทน)
• อานิสงส์ของความเพียร: ผู้ที่ประกอบด้วยความเพียรที่สมบูรณ์ด้วยศีลและขันติ ย่อมมีความสามารถในการสร้างสุขให้แก่ผู้ที่เป็นมิตร และสามารถรับมือหรือเอาชนะอุปสรรคจากศัตรูได้
• การนำไปใช้: ความเพียรคือหนทางหลักที่นำไปสู่ความสำเร็จในหน้าที่การงานและการดำเนินชีวิต หากบุคคลใดมีคุณธรรมเหล่านี้เป็นเครื่องกำกับ ย่อมไม่ประสบความล้มเหลวในการสร้างประโยชน์ให้แก่ตนเองและผู้อื่น

ในบทสรุปของพระธรรมเทศนานี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงให้เห็นว่า บุตรและบิดาในครั้งอดีตชาติได้มาเกิดในยุคของพระองค์ และได้รับฟังธรรมจนบรรลุ โสดาปัตติผล โดยพระโพธิสัตว์ในครั้งนั้นคือพระองค์เอง ซึ่งพระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า ความเพียรที่ประกอบด้วยศีลและขันติ คือกุญแจสำคัญเพียงประการเดียวที่รวบรวมประโยชน์นานัปการไว้ได้อย่างครบถ้วน