สาเกตชาดก

สาเกตชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อไขข้อสงสัยของภิกษุทั้งหลายเกี่ยวกับเหตุปัจจัยที่ทำให้คนสองคนเกิดความรู้สึกรักใคร่หรือผูกพันกันเพียงแรกพบ ในขณะที่บางคนกลับไม่มีความรู้สึกเช่นนั้น โดยพระองค์ทรงสรุปถึงหลักการแห่งความรักไว้ว่าเกิดจากเหตุปัจจัยสำคัญ 2 ประการ ดังนี้:

• การอยู่ร่วมกันในกาลก่อน: ความผูกพันที่เคยสั่งสมมาแต่อดีตชาติ จากการเคยเป็นพ่อแม่ ลูก พี่น้อง สามีภรรยา หรือสหายมิตร ซึ่งความรักความผูกพันนี้จะติดตามตัวบุคคลนั้นข้ามภพข้ามชาติไป
• ความเกื้อกูลต่อกันในปัจจุบัน: การช่วยเหลือเกื้อกูล การกระทำความดีต่อกัน และการสนับสนุนซึ่งกันและกันในชาตินี้ เป็นแรงขับเคลื่อนให้เกิดความรู้สึกเลื่อมใสและไว้วางใจกันเมื่อได้พบหน้า

พระพุทธองค์ได้ทรงเปรียบเทียบกลไกนี้เหมือนกับ ดอกอุบล ที่จะเจริญเติบโตขึ้นได้นั้นต้องอาศัยเหตุปัจจัย 2 ประการ คือ น้ำ และ เปือกตม ความรักของมนุษย์ก็เช่นเดียวกัน จะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยแรงหนุนจากอดีตชาติและเหตุการณ์เกื้อกูลในปัจจุบันมาบรรจบกัน

ในบทสรุปของชาดก พระพุทธเจ้าทรงเปิดเผยอดีตชาติว่า พราหมณ์และพราหมณีที่ปรากฏในเรื่องปัจจุบันนั้น คือคู่สามีภรรยาที่เคยให้กำเนิดพระองค์ในอดีตชาติ และในชาตินี้บุคคลทั้งสองก็ได้กลับมาพบกับพระองค์อีกครั้งด้วยผลของความรักและความผูกพันที่เคยมีต่อกันมาแต่หนหลัง