วิชชาสูตร

วิชชาสูตร (SN 22.114) ซึ่งปรากฏอยู่ในสังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงอธิบายความหมายของ "วิชชา" หรือความรู้แจ้งอย่างชัดเจน โดยตอบคำถามของภิกษุรูปหนึ่งที่ทูลถามว่า วิชชาคืออะไร และบุคคลจะเป็นผู้ประกอบด้วยวิชชาได้ด้วยเหตุเพียงไร.

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในโลกนี้ ย่อมรู้ชัดซึ่งองค์ประกอบของชีวิต หรือที่เรียกว่า ขันธ์ ๕ อันได้แก่ รูป (ร่างกาย) เวทนา (ความรู้สึก) สัญญา (ความจำ) สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง) และวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์) โดยรู้แจ้งอย่างถ่องแท้ในแต่ละขันธ์ว่าคืออะไร มีเหตุเกิดอย่างไร มีความดับอย่างไร และมีปฏิปทาอันเป็นทางให้ถึงความดับแห่งขันธ์นั้น ๆ อย่างไร.

กล่าวคือ การมีวิชชาไม่ใช่เพียงแค่การรู้จักขันธ์ ๕ แต่เป็นการเข้าใจอย่างลึกซึ้งถึงกระบวนการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปของขันธ์แต่ละส่วน รวมถึงหนทางปฏิบัติที่จะนำไปสู่การพ้นจากสิ่งเหล่านั้น การรู้แจ้งนี้ตรงกันข้ามกับ "อวิชชา" ซึ่งหมายถึงความไม่รู้ชัดในสิ่งเดียวกันนี้ ทำให้ปุถุชนยังคงติดอยู่ในวัฏสงสาร.

ดังนั้น วิชชาในบริบทของพระสูตรนี้จึงเป็นปัญญาที่เห็นแจ้งในสภาพธรรมตามความเป็นจริงของขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการปฏิบัติธรรมเพื่อละวางความยึดมั่นถือมั่น และนำไปสู่ความหลุดพ้นจากกองทุกข์ทั้งปวง. ผู้ที่ประกอบด้วยวิชชาจึงเป็นผู้ที่เข้าใจธรรมชาติของชีวิตอย่างถ่องแท้และดำเนินไปในเส้นทางแห่งความพ้นทุกข์.