กัปปสูตร

กัปปสูตร (SN 22.125) ในสังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๗ ได้กล่าวถึงการสนทนาระหว่างพระกัปปะกับพระผู้มีพระภาค ณ กรุงสาวัตถี. ในสูตรนี้ พระกัปปะได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคถึงแนวทางที่บุคคลพึงรู้เห็น เพื่อจะปราศจากอหังการ (การยึดมั่นว่า "เรา"), มมังการ (การยึดมั่นว่า "ของเรา") และมานานุสัย (ความถือตัว) ทั้งในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก.

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า กัปปะ พึงเห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ อย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นอดีต อนาคต หรือปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ก็ตาม. บุคคลควรเห็นสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา". การรู้เห็นเช่นนี้ด้วยปัญญาอันชอบย่อมทำให้บุคคลปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้ และในนิมิตทั้งปวงภายนอก.

ในทุติยกัปปสูตร (SN 22.125) ซึ่งเป็นอีกสูตรหนึ่งที่พระกัปปะทูลถามคำถามที่คล้ายกัน แต่เน้นถึงการที่ใจจะหลุดพ้นและสงบระงับดีแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสตอบยืนยันหลักการเดียวกัน คือการเห็นขันธ์ ๕ ทั้งหมดด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา" และเมื่อบุคคลเห็นเช่นนั้นแล้วย่อมเป็นผู้หลุดพ้นแล้ว เพราะไม่ถือมั่น. สรุปคือ แก่นธรรมของกัปปสูตรเน้นย้ำถึงการพิจารณาเห็นขันธ์ ๕ โดยความเป็นอนัตตา เพื่อละคลายความยึดมั่นถือมั่น อันนำไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง.