อัชฌัตตสูตร

อัชฌัตตสูตร (สังยุตตนิกาย SN 22.150) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับธรรมภายในอันเป็นส่วนตัวของแต่ละบุคคล เพื่อให้พิจารณาถึงความจริงของสิ่งเหล่านั้น. พระสูตรนี้อยู่ในหมวดขันธสังยุต ซึ่งเน้นย้ำเรื่องขันธ์ 5 อันเป็นที่ประชุมรวมกันของรูปธรรมและนามธรรม ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ.

หัวใจสำคัญของอัชฌัตตสูตรคือการชี้ให้เห็นว่า ขันธ์ 5 ไม่ได้เป็น "ของเรา" ไม่ได้เป็น "เรา" และไม่ได้เป็น "ตัวตนของเรา" ทั้งในอดีต อนาคต และปัจจุบัน. ไม่ว่าจะเป็นรูป (กาย), เวทนา (ความรู้สึก), สัญญา (การจำได้หมายรู้), สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง), หรือวิญญาณ (การรับรู้) ก็ล้วนแต่เป็นธรรมที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป. สิ่งเหล่านี้จึงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง.

พระพุทธองค์ทรงสอนให้ภิกษุทั้งหลายพิจารณาธรรมภายในเหล่านี้ด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริง. การพิจารณาเห็นว่าสิ่งเหล่านี้ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน จะนำไปสู่ความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และปล่อยวาง ซึ่งเป็นหนทางแห่งการหลุดพ้นจากทุกข์. การเข้าใจในอัชฌัตตสูตรนี้จึงเป็นการเจริญวิปัสสนาเพื่อให้เห็นแจ้งในไตรลักษณ์ และถอนอุปาทานความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 อันเป็นต้นเหตุแห่งความทุกข์ทั้งปวง.