ยทนิจจสูตร

ยทนิจจสูตร เป็นพระสูตรสำคัญที่ปรากฏอยู่ในหมวดขันธวารวรรค สังยุตตนิกาย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระสุตตันตปิฎก. พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงแก่นธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนา คือเรื่องของไตรลักษณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็น "อนิจจัง" หรือความไม่เที่ยงแท้แน่นอนของสิ่งทั้งปวง.

ใจความหลักของยทนิจจสูตร คือการที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลายว่า รูป (กาย), เวทนา (ความรู้สึก), สัญญา (ความจำ), สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง) และวิญญาณ (การรับรู้) ซึ่งรวมเรียกว่า ขันธ์ 5 นั้น ล้วนเป็นของไม่เที่ยง. สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นย่อมเป็นทุกข์. และสิ่งใดที่เป็นทุกข์ สิ่งนั้นย่อมเป็นอนัตตา คือไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง ไม่สามารถบังคับบัญชาได้.

เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว พิจารณาเห็นแจ้งตามความเป็นจริงว่าขันธ์ 5 ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา ย่อมเกิดความเบื่อหน่ายในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ. ความเบื่อหน่ายนี้นำไปสู่การคลายกำหนัด ยึดมั่นถือมั่นในสิ่งเหล่านั้น. เมื่อคลายกำหนัดแล้ว จิตย่อมหลุดพ้นจากกิเลสและทุกข์ทั้งปวง. อริยสาวกนั้นย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าได้หลุดพ้นแล้ว ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์ได้อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว และกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีกต่อไป.

โดยสรุป ยทนิจจสูตรสอนให้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยงของขันธ์ 5 เพื่อให้เกิดปัญญา ความเบื่อหน่าย และนำไปสู่การละความยึดมั่นถือมั่น อันเป็นหนทางแห่งการหลุดพ้นจากวัฏสงสาร บรรลุนิพพานในที่สุด.