รุจิรชาดก

รุจิรชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อสั่งสอนภิกษุรูปหนึ่งที่มีความประพฤติเหลาะแหละไม่สำรวม โดยยกเรื่องราวในอดีตมาเปรียบเทียบระหว่าง นกพิราบ (พระโพธิสัตว์) และ นกกา ผู้มีนิสัยไม่ดี โดยมีใจความสำคัญดังนี้:

ในอดีตชาติ พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นนกพิราบผู้มีศีลธรรมและกินพืชหญ้าเป็นอาหาร ได้เห็นนกยางตัวหนึ่งซึ่งมีสีขาวน่ารัก (ที่จริงคือนกกาที่เอาเปรียงมาทาตัวเพื่อพรางตา) เข้ามาอาศัยอยู่ในรังของนกกาผู้ดุร้าย นกพิราบจึงพยายามเตือนสหายคือกาว่า การทำเช่นนั้นไม่เหมาะสมและจะนำความทุกข์มาให้ เพราะกาไม่ได้มีธรรมชาติที่บริสุทธิ์เหมือนนกยาง รวมถึงการขโมยอาหารหรือสิ่งของของมนุษย์มาบริโภคเป็นวิสัยที่ไม่ควรแก่สัตว์ปีก

• ที่มาของเรื่อง: พระศาสดาปรารภภิกษุผู้มีนิสัยเหลาะแหละไม่รักษาพระธรรมวินัย
• พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม: การเลียนแบบผู้อื่นหรือการปกปิดความจริงเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ในทางที่ไม่ควร
• ผลของการกระทำ: ผู้ที่มีสันดานไม่ดี ย่อมได้รับความทุกข์เพราะความประพฤติของตนเองเป็นเหตุ

บทสรุปและคำสอน: พระศาสดาทรงชี้ให้เห็นว่า การที่บุคคลพยายามทำตนให้ดูดีภายนอกเพื่อหลอกลวงผู้อื่น แต่ภายในยังคงรักษาความประพฤติที่เลวร้ายไว้ ย่อมนำไปสู่ความเสื่อมและทุกข์ภัยในที่สุด ในตอนท้าย พระองค์ทรงประชุมชาดกว่า กาตัวที่เหลาะแหละในอดีตชาติคือภิกษุรูปนี้ ส่วนนกพิราบผู้มีปัญญาคือพระองค์เอง การฟังธรรมครั้งนี้ส่งผลให้ภิกษุรูปนั้นได้บรรลุเป็นพระอนาคามีในเวลาต่อมา